پژوهشگران انستيتو تحقيقات بين‌المللي ماهيان خاوياري وابسته به موسسه تحقيقات شيلات ايران براي نخستين بار موفق به استحصال خاويار از يك مولد ماده ازون برون پرورشي شدند.
به گزارش خبرنگار «پژوهشي» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، دكتر محمود بهمني معاون تحقيقاتي انستيتو تحقيقات بين‌المللي ماهيان خاوياري و مجري پروژه تكثير مصنوعي ازون برون پرورشي كه در تشريح اين موفقيت علمي با خبرنگاران سخن مي‌گفت، با اعلام اين كه ارزش كيفي خاويار و گوشت استحصال شده با نمونه‌هاي صيد شده در طبيعت برابر است، افزود: حدود 3/17 درصد از وزن ماهيان خاوياري پرورشي را خاويار تشكيل مي‌داده كه در مقايسه با نمونه‌هاي طبيعي كه ميزان خاويار آنها در رنج 13 درصد است بالاتر بوده و در كل 60 درصد وزن كل بدن اين نمونه پرورشي را گوشت خالص تشكيل داده بود كه با نمونه‌هاي طبيعي مشابه است.
وي تصريح كرد: انستيتو تحقيقاتي بين‌المللي ماهيان خاوياري از سال 1373 به عنوان يكي از مراكز تحقيقاتي زير مجموعه تحقيقات شيلات كشور آغاز به كار كرد كه يكي از دغدغه‌هاي ما در شرايط پرورشي، امكان استحصال مواد تناسلي اسپرم و خاويار و همچنين امكان فراهم كردن تكثير مصنوعي براي ماهيان بود و اين كه قبل از آن بتوانيم شرايط پرورشي مناسب را از زماني كه اين ماهيان به صورت لارو و بچه ماهي هستند فراهم كنيم.
وي افزود: شايد اولين گام براي ما اين بود كه بتوانيم تكنيك پرورش ماهيان خاوياري را در شرايط پرورشي در گونه‌هاي مختلف و از طرفي تعيين احتياجات غذايي اين گونه‌ها در شرايط پرورشي كه متفاوت است را به دست بياوريم اين كار بسيار مهمي بود كه طي سال‌هاي قبل انجام شد در اين راستا بچه ماهياني را كه از پنج گونه موجود در درياي خزر بود شامل تاس ماهي ايراني، تاس ماهي روسي، شيپ، ازون برون و فيل ماهي را در شرايط پرورشي نگهداري كرديم.
با توجه به اين كه بلوغ در گونه ازون برون بسيار كمتر از چهار گونه ديگر ماهيان خاوياري درياي خزر است، تحقيقاتمان را بر روي اين گونه متمركز كرديم و توانستيم با فرمولاسيون خاصي كه براي مولد سازي مورد استفاده قرار مي‌گيرد و با سورت بندي در شرايط پرورشي براي ماهيان نر و ماده كه از طريق بيوسپي بود، ماهيان را تغيير جنسيت داده و ماهيان نر و ماده را جدا كنيم. سپس آنها در گروه‌هاي همسن از لحاظ رسيدگي جنسي قرار داديم و در اين شرايط بر روي فرمولاسيون غذايي آنها كار كرديم.
دكتر بهمني خاطر نشان كرد: با توجه به اين كه هدف اصلي اين پروژه، تكثير مصنوعي ازون برون پرورشي بود بايد قبل از آن به اسپرم و تخمك در شرايط مناسب برسيم كه خوشبختانه در سال گذشته توانستيم براي اولين بار از دو عدد ماهي ازون برون‌هاي پرورشي نر حدود 260 ميلي ليتر اسپرم تهيه كنيم كه مشخصات بيولوژيكي اين اسپرم در آزمايشگاه از لحاظ كيفيت و كميت برتر از نمونه‌هاي طبيعي مورد مطالعه قرار گرفت.
به گزارش ايسنا، وي با اشاره به اين كه توليد خاويار، به عنوان گام بعدي به شمار مي‌رفت افزود: تا پاييز سال گذشته ماهيان پرورشي در تكامل كامل جنسي نبودند بنابراين با تغييراتي كه در سيستم پرورش و نگهداري و فرمولاسيون غذايي آنها انجام داديم و با استفاده از برخي ويتامين‌ها كه محرك‌هاي رشد توليد مثلي و بلوغ هستند توانستيم ماهيان را به مراحل بالاي رسيدگي جنسي برسانيم و سرانجام در تاريخ 21 اسفند 84 توانستيم از يك مولد ماده ازون برون به وزن 2/6 كيلوگرم و طول 122 سانتيمتر، هزار و 70 گرم تخمك را استحصال كنيم كه در حدود يك كيلوگرم خاويار پس از عمل آوري استحصال شد؛ سپس نمونه‌هاي خاوياري حاصل از لحاظ مقدار پروتئين و چربي مورد بررسي قرار گرفت كه مشخص شد نمونه‌هاي پرورشي از اين لحاظ تفاوت چنداني با نمونه معمولي ندارد اما از لحاظ آناليز گوشت گونه پرورشي با گونه طبيعي و وحشي، ميزان پروتئين در گوشت نمونه پرورشي در بالا و ميزان چربي به طور معني داري كمتر بود.
بهمني تصريح كرد: اين تحقيق افق روشني را در برابر فعاليت تحقيقاتي ما ايجاد كرده و با سرمايه‌گذاري در امر پژوهش‌هاي كاربردي مرتبط با ماهيان خاوياري امكان توسعه، تكثير و پرورش، استحصال تخمك و خاويار و رواج آن در شرايط پرورشي در كشور ميسر است.
اين پژوهشگر شيلات، رفع مشكلات مربوط به فيزيولوژي تكثير در ماهيان خاوياري را پروژه مهمي ديگري عنوان كرد و افزود: اجراي اين پروژه منجر به توليد و فرمولاسيون يك كيت هورموني جديد تحت عنوان كيت GNRH شد كه محرك تكثير و توليد مثل اين ماهيان است به طوري كه در كشورهاي حاشيه درياي خزر همانند ايران ماهيان ازون برون كه استرس پذيرتر هستند نسبت به گونه‌هاي ماهيان خاوياري از لحاظ تكثير مصنوعي با مشكلاتي مواجه بودند كه در قالب اين پروژه براي رفع آن‌ها تلاش كرديم.
وي با بيان اين كه اين كيت هم اكنون توسط بخش خصوصي توليد مي‌شود، خاطرنشان كرد: ما از دو مولد نر ازون برون در سال گذشته 260 سي سي اسپرم تهيه كرديم كه با استفاده از تزريق كيت هورموني بوده و اميدوار هستيم بتوانيم در سال 85 امكان تكثير مصنوعي ازون برون پرورشي را هم داشته باشيم.
دكتر بهمني ذخاير جمعيت ماهيان خاوياري را در چند سال اخير به علت مشترك بودن درياي خزر بين پنج كشور را رو به كاهش عنوان كرد و افزود: با توجه به بهره‌برداري بيش از حد مجاز ساير كشورها متاسفانه با كاهش ذخاير روبرو هستيم كه توجه به نيازهاي فيزيولوژيك ماهيان خاوياري و امكان سازگار كردن آنها در شرايط پرورش از هنگامي كه بچه ماهيان توليد مي‌شوند و اين كه بتوانيم در شرايط پرورشي مولد سازي كنيم مي تواند به عنوان يكي از راههاي افزايش اين ذخاير به كار رود.
وي اعلام كرد: موسسه تحقيقات شيلات ايران و موسسه تحقيقاتي بين‌المللي ماهيان خاوياري كه به صورت تخصصي بر روي اين گونه‌ها كار مي‌كنند دستاوردها و اطلاعات خود را به صورت گزارش و مقالات چاپ شده و حتي آموزش‌هاي مقطعي مي‌توانند در اختيار علاقه‌مندان قرار دهند.
وي اظهار داشت: در طي سال‌هاي 76 و 77 پنج پروژه مشترك با كشور روسيه داشته‌ايم كه برخي از اين تحقيقات در قالب آن پروژه‌ها انجام شده بود.
علاوه بر اين پروژه مشتركي با كانادا در ارتباط با پرورش‌ ماهيان خاوياري انجام شد كه در نهايت به توليد كيت هورموني منجر شد.
همچنين در زمينه پرورش ماهيان خاوياري گرانتي را از برنامه محيط زيست درياي خزر و بانك جهاني دريافت كرده بوديم كه در سه سال گذشته يكي از پروژه‌هاي موفقي بود كه بر اساس آن امكان پرورش ماهيان خاوياري با استفاده از اب درياي خزر به انجام رسيد.
بهمني تصريح كرد: در حال حاضر پروژه ديگري در ارتباط با انجماد اسپرم ماهيان خاوياري انجام مي‌شود كه در سال 85 در سب به تصويب رسيد و در ادامه اين مسير مي‌توانيم اطلاعات را تكميل كنيم.
مجري اين پروژه تحقيقاتي، اعتبار طرح را مبلغ 20 ميليون تومان عنوان كرد و افزود: امكانات سخت افزاري و نرم افزاري كه براي اين پروژه صرف شده شايد بيش از يكصد ميليون تومان طي سال‌هاي گذشته بوده است، كه دستيابي به اين فرايند به 10 سال كار تحقيقاتي باز مي‌گردد.
وي در پايان خاطر نشان كرد: گام بعدي در ادامه اين پروژه به دست آوردن تكنولوژي موجود در اين زمينه است كه از آنجا كه دستيابي به اين روش‌ها براي كشورها پولساز هستند اين اطلاعات را ارائه نمي‌دهند ولي با ارتباطاتي كه طي اين سال‌ها وجود داشته، توانستيم آن را به دست آوريم و در نتيجه مي‌توانيم مرحله خاويار دهي، توليد اسپرم و استحصال مواد تناسلي را بر روي ماهيان داشته باشيم و اميدواريم بتوانيم در گام بعدي براي اولين بار در كشور آن را به انجام برسانيم.