جمعه ۲۶ اسفند ۱۳۸۴ - يك کلبه‌ي روستايي، مرکز اطلاع‌رساني سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان گيلان است

کلبه روستايي، مرکز اطلاع‌رساني سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان گيلان است که در پارک ملت رشت واقع شده است.

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، در دامنه هاي سر به فلک کشيده و ستبر البرز شمالي و نواحي خاوري درياي خزر يعني محل کشت چاي و برنج در ميان درختان سرسبز که زيبايي‌هاي طبيعي باشکوه دل و ديده را نوازش مي دهد، خانه‌هاي چوبي چندطبقه نظرها را به سوي خود مي‌کشد که سقف آنها را با گالي پوشانده‌اند تا آن را از گزند باران مصون دارد.

خانه‌ها که در دشت‌هاي مرطوب به‌طور پراکنده ساخته شده‌اند، براي مصون ماندن از رطوبت زمين روي پايه‌هاي چوبي متعددي هم قرار گرفته‌اند، استوار شده‌اند.

معماري بومي روستايي و انطباق با شرايط اقليمي و شيوه توليد زراعي از خلاقيت باشکوه معماري بومي روستاييان گذشته حكايت دارد و هنر به‌کارگيري خرپا به نهايت تکامل دست يافته است. خانه روستايي گيلان علاوه بر سرپناهي امن و زيبا، محل کار توليد انبار محصولات و نگهداري حيوانات نيز هست.

خانه‌اي که به عنوان مرکز اطلاع‌رساني ايرانگردي و جهانگردي در کنار پارک ملت شهرستان رشت برپا شده است، نمونه ممتاز و برجسته‌اي از سبک خانه‌هاي بومي روستاييان گيلان است که بدان دار فلکي گويند.

اين خانه از محلي به نام کنف گوراب در نزديکي روستاي رودبنه در هفت کيلومتري لاهيجان براي اين منظور خريداري و بعد از شماره‌گذاري اجزاي آن از هم جدا شده و مجددا به عنوان مرکز اطلاع رساني سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري در محل مورد نظر نصب و بازسازي شده است. اين ساختمان با زيربناي 196 متر مربع نزديک به 110 سال قدمت دارد و به لحاظ حفاظت اطاقها از گزند باران بالکن‌هاي عريض به‌نام تلار (غلام گردش) در اطراف اتاقهاي نشيمن و خواب تعبيه شده که کاملا با وضع کاربردي جديد متناسب است.

هسته مرکزي اين مجموعه را اتاق‌هاي نشيمن و خواب تشکيل مي دهد که کاملا با وضع افراد خانواده متناسب مي‌باشد، بدين نحو که سالمندان و والدين در طبقه اول و فرزندان متاهل در طبقه دوم زندگي مي کرده‌اند و از فضاي خالي زير ساختمان براي نگهداري وسايل دام استفاده مي‌كند.

اين نوع خانه‌ها عموما دو اشکوبه بوده، آغل و کاهدان و لانه مرغ و اردک در زير اشکوب اول قرار دارد. هر اشکوب خانه يک تا سه اتاق دارد که به وسيله پلکان چوبي مي توان بر فراز هر يک از آنها رفت. خانه‌هايي که داراي 6 پايه باشند، دو چشمه و در صورتيکه داراي 10 پايه باشند، چهار چشمه و نوع بزرگ آن که 12 پايه دارد، شيش چشمه خوانده مي‌شود.

بناي موجود چهار شيبه بوده و فضاي زيرخانه به ارتفاع 2.1 متر را کرسي گويند و ارتفاع اشکوب اول 2.95 و اشکوب دوم 2.45 و ارتفاع سقف شيب دار حدودا به 7.5 متر که در نهايت ارتفاع بنا به 16 متر مي‌رسد.

بام ساختمان به شکل هرم است، خرپاي بام يعني سرچوبها با شيب 85 درصد در راس هرم که آن را گوف مي گويند به يکديگر متصل مي‌شوند. قاعده هرم به وسيله کلاف بوم به سقف اشکوب دوم قرار دارد، وسط هرم به وسيله کلاف سرچوب مستحکم مي شود، سر چوبها و کلافها به‌وسيله تيرهايي به‌نام سرکش سربوم به هم متصل مي شود تا پوشال گالي سطح بام بر روي آن قرار گيرد.

ايوان اشکوب دوم تلار را تلاسر مي‌گويند. ايوان در اشکوب اول تالار محل کار و کارگاه صنايع دستي روستاييان است کف ايوان و سقف روي را آن با کاه گل اندود مي‌كنند.

کف طبقه اول با دو رديف تير قطور متقاطع به نام هاي بنه دار و سرکش تيرريزي مي‌شود، سپس تيرنال و به روي آن تير سرنال قرار مي‌گيرد و سرستون‌ها به روي سرنال استوار مي شود. پايه ساختمان بر سطح قشر ضخيمي از گل رس کوبيده شده به‌نام چيته قرار گرفته و چوب‌هاي پايه به روش خاصي به روي هم مقابل چيده مي‌شوند.

سازه پايه‌هاي ساختمان بدون استفاده از ميخ و ملات به يکديگر متصل مي‌شوند و بالقوه خاصيت لغزان دارند. بنا کلا با وزني که دارد در روي پايه ها استوار مي‌شود و شکل هرمي ساختمان بهترين مقاومت را در مقابل زلزله سال 1369 گيلان نشان داده‌اند.

از اهداف اجراي اين طرح و انتخاب معماري آن يکي اين که اين بناي کم نظير و جالب توجه که در 50 سال اخير نمونه‌اي از آن احداث نشده و بناهاي موجود فعلي از اين نوع نيز در حال تخريب است، به لحاظ نگرش ويژه فقط معماري سنتي اين استان اقدامي پسنديده به‌شمار مي‌رود و ديگري انتخاب عاليترين نمونه معماري بومي استان از نظر فضاسازي و سازه که به لحاظ فرم هرم شکل طرح و آزاد بودن کرسي از زمين مقاوم‌ترين نوع ساختمان در مقابل زلزله مي باشد و همچنين ايجاد جاذبه هايي جهت گردشگران داخلي و خارجي.

اين ساختمان به‌عنوان مرکز اطلاع رساني سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان گيلان براي گردشگران در نظر گرفته شده است. وظيفه ارايه اطلاعات لازم و مورد نياز سياحتي اقامتي و ديدنيهاي استان را به عهده دارد تا گردشگران فراوان اين خطه و مشتاقان بسيار گيلان زمين از اين نظر با کمبودي مواجه نشوند.

اين ساختمان به‌عنوان نمادي از گذشته قومي و هويت فرهنگي مردم اين سرزمين عمل کرده و خود به يک سمبل شهر رشت تبديل شده است.

هزينه اجرايي بنا از اعتبارات تبصره 25 استاني تامين شده و تحت نظارت مديريت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري گيلان و با اجرا و نظارت مهندس مير عطاالله سعيدنيا انجام پذيرفته است.

فاز اول کلبه روستايي مرکز اطلاع رساني توريستي تا پايان اسفند ماه 84 براي ارايه خدمات به گردشگران خارجي و داخلي همراه با به نمايش گذاشتن جاذبه هاي سنتي و بومي استان گيلان به بهره برداري مي‌رسد.

ميرعطاءالله سعيدنيا - کارشناس معماري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و سرپرست اجراي پروژه مرکز اطلاع رساني سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري گيلان - در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران درباره اين کلبه روستايي اظهار داشت: پس از زلزله سال 1369 رودبار بهترين نوع ساختمانهاي روستايي که هم از نظر معماري و هم از نظر سازه مقاومت بسيار خوبي داشتند، ساختمان‌هاي دار فلکي بودند که در سال 71 مدلي کوچکتر از آن را جهت نمايش به نمايشگاه بين‌المللي تهران بردم تا محيط سنتي و فرهنگي گيلان را با محوطه‌سازي در اطراف بنا به همراه بازاچه چلوکبابي و شاليزار و غيره به‌نمايش در آورم.

او افزود: بعد از بازگشت از نمايشگاه طرحي را به‌منظور استفاده از اين نوع کلبه هاي روستايي در نقاط مختلف شهر براي بهره‌برداري به سازمان برنامه و بودجه ارايه کردم؛ ولي متاسفانه در آن سال مورد موافقت قرار نگرفت تا اينکه در سال 77 موافقت دکتر عاطفي - رييس سازمان ايرانگردي و جهانگردي سابق را جلب کرده و بودجه‌اي را به اين امر اختصاص دادند.

وي افزود: يکي از اين نوع معماري خانه هاي معماري قديمي و سنتي گيلان در روستاي رودبنه لاهيجان بود که با جداسازي قطعات آن از مکان اوليه به بوستان ملت رشت انتقال داده شد و در سال 78 کار احداث اين بنا از لحاظ شکل ظاهري نشانگر ذهن بسيار خلاق معماران گيلاني در گذشته‌هاي دور بوده است که علاوه بر ظاهر زيبا، استحکام فوق‌العاده داشته‌اند؛ زيرا اين خانه‌ها در کنار سفيدرود ساخته شده و در گيلان که يک منطقه کاملا رطوبتي و شرجي است و سيل نيز همواره با تمام قدرت جاري مي گشته، از ز ير اين خانه‌ها مي‌گذشت و زلزله نيز تاثيري بر روي اين سبک ساختمان ها نداشته است. اين خاصيت استحکامي بسيار بالا، به علت شکل هرمي ساختمان و هم به علت ارتفاع آن بوده است؛ زيرا ارتفاع اين بنا از زمين حدود 220 تا 230 تا کف اول مي باشد که هيچ‌گونه ميخ و اتصالاتي نيز در آن تا اين ارتفاع به کار نرفته است؛ بلکه قطعات چوبي آن به‌صورت تک تک روي هم چيده شده‌اند.

سرپرست اجراي پروژه افزود: از سال 78 به بعد هيچ‌گونه توجهي به اين بنا نشده بود در سال 84 و طي قراردادي که با سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري منتقد شد، دوباره تصميم بر آن گرفتيم که اين طرح را در 3 فاز و در زمانهاي مختلف به بهره برداري برسانيم. در فاز اول قرار است که در طبقه پايين است چند خانم با لباسهاي محلي گيلان و با استفاده از تکنيک‌هاي سريع اطلاع رساني کليه اطلاعات مورد نياز گردشگران را در اختيار آنها قرار دهند و به صورت يک پايگاه فعال اطلاع رساني گردشگري عمل خواهند کرد و نيز احداث باغچه در ضلع جنوبي و در طبقه دوم معيشت و مبلمان يک خانواده روستايي در صد سال گذشته به صورت مجسمه مرد در حال آويزان کردن قرقاول و زن در حال رسيدگي و بچه ها در حال بازي به همراه تمامي لوازم مورد نياز زندگي در عصر صد سال پيش گيلان و همچنين احداث دو باب کندوج 200 ساله در کنار کلبه و تخصيص محلي براي مهمانان ويژه کشوري به‌عنوان VIP و نمايشگاه و نيز اجراي بخشي از جوي آب و هفت سين شب عيد و گل کاري محوطه و کلبه همراه با نورپردازي با کيفيت عالي که فاز اول تا آخر اسفند ماه 84 به بهره برداري مي‌رسد.

وي گفت: فاز دوم اين طرح در تابستان 85 آغاز مي‌شود و شامل احداث نمايشگاه دائمي با کندوج هاي 200 ساله و تکميل نهر آب موجود و نيز تکميل کارهاي برقي و محوطه سازي خواهد بود و به منظور تامين بخشي از هزينه ها کندوج شماره 2 به عنوان محل فروش کلوچه و مواد غذايي خواهد بود. فاز سوم ساختن بخش شاه نشين قلعه رودخان است که از خارج بنا به صورت يک بناي تاريخي و گيلان خواهد بود؛ ولي از درون به صورت يک مجتمع تجاري عمل خواهد کرد.

سعيدنيا خاطرنشان کرد: پس از اتمام پروژه اين مکان عرصه توليد و نمايش معماري و در صد سال گذشته مردمان گيلان زمين همراه با لباس‌ها و لوازم زندگي و کشاورزي آنها خواهد بود که به عنوان يکي از مهمترين مراکز گردشگري و توريستي گيلان معرفي خواهد شد و در ادامه اين طرح احداث کلبه‌هاي روستايي در مبادي ورودي شهرهاي چابکسر و لوشان و آستارا نيز تا پايان اسفند 84 براي اطلاع رساني نوروزي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري آماده خواهد بود.

انتهاي پيام