جديدترين كاوشها در قبرستان باستاني جيرفت به كشف سر يك بز از جنس مفرغ متعلق به هزاره سوم پيش از ميلاد منجر شد.
"يوسف مجيدزاده"، سرپرست كاوشهاي باستانشناسي جيرفت در باره کشف سر اين بز گفت: «يكي از ايرادهايي كه باستانشناسان و كساني كه اعتقاد دارند بينالنهرين مهد تمدن است، وارد ميكردند اين بود كه قديميترين آثار اين منطقه به هزاره سوم پيش از ميلاد باز ميگردد و چون پيش از اين دوره آثار بدست نيامده است، پس اين منطقه نميتواند مهد تمدن باشد، اما در ترانشه اي كه زير گورستان مطوط آباد زده شده به لايههاي فرهنگي متعلق به هزاره چهارم پيش از ميلاد رسيديم كه قدمت اين منطقه را به شش هزار سال پيش از ميلاد رساند. همچنين در يكي از قبرها سر يك بز از جنس مفرغ بدست آمد كه هنوز فلسفه وجود آن در اين گورستان مشخص نيست.»
او گفت: «در اين گورستان دو نوع سفال وجود دارد كه يكي همزمان با كنار صندل و يكي به هزاره چهارم پيش از ميلاد باز ميگردد. ابتدا تصور ميشد كه اين منطقه در هر دو دوره گورستان بودهاست اما ترانشه زير گورستان به آثار فرهنگي رسيد كه نشان ميدهد اين منطقه در شش هزار سال پيش مسكوني بودهاست. پس از هزار سال كه رسوبات مختلف اين معماريها و اين لايه را پوشانده ، گورستان شهر را روي آثار آن احداث كردهاند. اين كاوشها براي شناخت لايههاي زيرين اين لايه ادامه مييابد.»
مجيدزاده همچنين افزود: «عمليات ژئوفيزيك کارشناسان فرانسه در اين منطقه نشان داد كه زير اين لايه تا 11متر آثار وجود دارد. اين ارتفاع براي يك باستانشناس خبر از وجود 10 دوره تاريخي و باستاني در اين محدوده را ميدهد. اما آنچه مسلم است كه آثار فرهنگ "تل ابليس" بردسير در تمام اين منطقه موجود است. فرهنگ تل ابليس كه به دوره عليآباد(هزاره چهارم پيش از ميلاد) معروف است توسط كاوشهاي "ژوزف كالدول" آمريكايي شناخته شد.»
غارتهاي قبرستان مطوط آباد كه از آن به عنوان يك فاجعه غير قابل باور ياد ميشد باعث توجه همگان به اين محدوده شده بود. قاچاقچيان بيش از 10 هزار حفره را در اين محدوده ايجاد كردند و بسياري از اشيا ارزشمند را به غارت بردند.
تنها از يك گورستان اين قبرستان 30 ظرف سنگي به غارت رفت. باستانشنان با توجه به وجود اين همه آثار در كنار آثار سفالي احتمال ميدهند اين گورستان متعلق به پادشاهي كنار صندل باشد. در گورهاي علاوه بر ظرف سنگي، در اين گورستان ظرف فلزي، سفالي و اشيا طلايي نيز غارت شده است.
اين كاوشها در لايهزيرين گورستان، قدمت حوزه هليلرود را به هزاره چهارم پيش از ميلاد رساند. باستانشنان وجود آثاري از هزاره چهارم را تاكيد ديگر بر وجود خاستگاه تمدن باستاني در ايران ميدانند.
آزمايشهاي يک مركز مطالعات شناسايي قدمت آثار تاريخي در در آمريكا نشان داد كه معماريهاي بدست آمده در اين مجموعه به هزاره سوم پيش از ميلاد ميرسند. با توجه به وجود خط در اين معماريها ، باستانشنان خط نوشتاري اين منطقه را قديميتر از بينالنهرين و مهد تمدن ميدانند.


