آخرين‌ كاوش‌هاي باستان شناسان در محوطه باستاني اولتان قالاسي اردبيل به كشف يك شهر بزرگ ساساني منجر شد. باستان‌ شناسان در جريان اين کشف، ديوار و يکي از دروازه هاي ارگ قالاسي را به دست آوردند حال آن که پيش از اين تصور مي کردند در اين منطقه با يک قلعه‌شهر در ميان دشت روبرو هستند.
محوطه باستاني «اولتان قالاسي»، واقع در ساحل جنوبي رود ارس و در بردارنده قلعه اي تاريخي است که آثار معماري ارزشمندي شامل برج، باروي خشتي و حصار را در خود جاي داده است.طي دو فصل گذشته بخش هاي مدفون شده اين بنا کاملا از خاک بيرون آمده و آزاد شد.
"كريم عليزاده"، سرپرست هيات كاوش در اولتان قالاسي گفت: «مطالعات جديد باستان‌شناسي نشان داد كه به احتمال قوي اولتان قالاسي يك شهر بسيار بزرگ در اواخر ساساني و اوايل اسلامي بوده است. اين شهر بزرگ كاملا مسطح و از دو بخش ارگ و ربذ تشكيل شده است. ارگ مستطيل شكل با ابعاد تقريبي 400 در 800 متر است. آن ها احتمال مي‌دهند اين شهر، شهر ساساني اورثان باشد.»
كاوش‌هاي باستان همچنين نشان داد كه خندقي با عرض متغيير تا 10 متر ارگ را فرا گرفته است. تمامي ويژگي‌هاي اين محوطه تداعي كننده وجود يك شهر عظيم در ميان دشت است. وسعت اين شهر با توجه به حرايم و پيرامون آن 70هكتار است.
عليزاده گفت: «عكس‌هاي هوايي و ماهواره‌اي نشان داد برخلاف تصور گذشته وسعت اين شهر بسيار زياد است. پراكندگي آثار نيز مويد اين حرف است. با توجه به تصوير ماهوار‌ه‌اي ارگ در وسط شهر قرار داشته‌ و دو كانال آبياري بزرگ از اطراف به ارگ كشيده شده‌است.»
اين شهر طبق الگوي شهر سازي ايران در دوره اسلامي و قبل از آن ساخته شده است. در شهرسازي هاي تاريخي و باستاني ايران هماره ارگ در وسعت شهر و بخش حاكم نشين شهر محسوب مي‌شده‌است. ربذ نيز محل زندگي شهر بوده‌است. براساس مطالعات باستان شناسان اين شهر براساس اين الگو ساخته شده است. پيش از اين باستان‌شناسان تصور مي‌كردند با يك قلعه شهر كه شامل يك ارگ با يك خندق پيراموني مواجه هستند.
عليزاده گفت: «مطالعات جغرافياي و تاريخي نشان از وجود شهرهايي در دشت مغان دارد. با توجه به مطالعات انجام شده، اين شهر با يكي از شهر‌هاي دوران ساساني به نام "اورثان" مطابقت دارد اما يك مسئله باعث شده است كه نتوان به طور دقيق گفت اين شهر، همان شهر اورثان است. متون تاريخي نشان مي‌دهد شهر اورثان در دو فرسخي جنوب رود ارس قرار داد حال آن که محل كاوش‌ها در كنار رودخانه ارس واقع شده است.»
اين احتمال وجود دارد كه رود ارس در 2هزار سال پيش با اين شهر فاصله‌اي دو فرسخي داشته است. بر اثر گذشت روزگاران و جابجايي مسير رودخانه اين فاصله از بين رفته است.
عليزاده گفت: «مطالعات ديگري لازم است تا نشان دهد كه بستر رودخانه ارس در اواخر دوره ساساني كجا بوده‌است. اگر بتوان اين جابجايي را ثابت كرد آن زمان مي‌توان به طور قطع نظر داد.»
كاوش‌هاي باستان شناسان به كشف يكي از دروازه‌ها ارگ به عرض 4 متر منجر شد. اين دروازه‌ در دوره‌هاي بعدي بويژه در دوران اسلام مرمت و احيا شده است. يافته‌هاي اين كاوش‌ بيشتر سفال است اما تاكنون سازه يا معماري اسلامي در اين محدوده ديده نشده است. با توجه به کشف سفال‌ها و كشف سكه‌ ‌اسلامي در فصل هاي گذشته كاوش‌، مشخص است که اين شهر در زمان اسلام حيات داشته است.
محوطه اولتان قالاسي شهر باستاني متعلق به دوران ساساني است. اين محوطه در روستاي بزرگي در 15 كيلومتري جنوب غرب پارس‌آباد و در دشت مغان قرار دارد. ارگ اولتان در 500 متري اين روستا و در كنار رود آراز واقع شده است.