یکشنبه ۲۹ آبان ۱۳۸۴
- گور دخمههاي هخامنشي، گنج ناشناخته فارس.
استان فارس دوسوم از آثار فرهنگي و باستاني شناخته شده كشور را به خود اختصاص داده است اما با وجود ثبت 1280 اثر باستاني دراين استان هنوز آثار بهجاي مانده بسياري از دوران هخامنشي، ساساني و دورههاي پيش و بعد از اسلام در فارس وجود دارد كه نه تنها به ثبت نرسيدهاند بلكه شمار زيادي از آنها ناشناخته و دور از چشم باستان شناسان ماندهاند.
دكتر «جمشيد صداقتكيش» محقق، استاد تاريخ و باستانشناسي و عضو هيات علمي دانشگاه شيراز در گفتوگو با ميراث خبر ميگويد: «شخصا حدود 100 مورد از گوردخمههاي دوره هخامنشي را در استان فارس كشف و از آنها عكس گرفتهام و مطمئنم موارد بسياري نيز وجود دارد كه هنوز كشف و ثبت نشدهاند.»
اين محقق با اشاره به اين كه در زمان هخامنشيان اجساد بزرگان و سرداران را پس از مرگ در بالاي كوهها قرار ميدادند تا پس از مدتي تنها استخوانهايشان باقي بماند، ميافزايد: «پس از آنكه از اجساد تنها استخوان باقي مي ماند، آنها را در غارهاي كوچكي به ژرفاي يك متر در دل كوهها قرار داده و لبه آن را تيغه ميكشيدند كه اگر دقت كنيم ميتوانيم مربعهايي را در اندازههاي 2 متر در 2 متر در سينه اين كوهها ببينيم.»
وي توضيح ميدهد: «برخي از اين گوردخمهها درهايي داشتهاند به شكلي كه امروز جاي لولاي اين درها قابل مشاهده است. برخي از آنها حجاري داشته و در يك مورد نام متوفي نيز روي سنگ حك شده است.»
صداقتكيش در پاسخ به اين سئوال كه در كدام نواحي فارس ميتوان اينگونه دخمهها را مشاهده كرد، ميگويد: «بيشتر اين گوردخمهها در حوالي استخر ديده شده اما مواردي نيز در روستاي آبگرم مرودشت، كوه ايوب مرودشت، منطقه سيدان فاروق، منطقه بيشابور، ممسني و حتي لار به دست آمده است.»
وي به برخي اشيا شامل سكه و اشياي زينتي كه در داخل كوزههايي در جوار اجساد، داخل گوردخمهها وجود داشته اشاره ميكند: «متاسفانه در چند سال اخير اين اشيا مورد كاوش حفاران غيرمجاز قرار گرفته و از دست رفتهاند حتي در برخي موارد گزارش شده كه اين حفاران به دليل سخت گذر بودن مسير اين گوردخمهها از بالاي كوه و به وسيله طناب وارد آنها شده و اشيا را به يغما بردهاند.»
اين باستانشناس يادآوري ميكند كه چند سال پيش گروهي از باستانشناسان ژاپني داوطلب شده كه آثار ناشناخته در استان فارس را مورد كاوش و حفاري قرار ميدهند كه به دليل مشكلات موجود از اين كار منصرف شدند و در ادامه ميگويد: «حفاظت از اين آثار توسط سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري تقريبا غيرممكن است چون واقع شدن اين گوردخمهها در كوهپايهها امكان حراست از آنها را مشكل ميكند تنها بايد براي اشيا زينتي و سكههاي بهجايمانده در كوزههاي واقع در گوردخمههاي چارهاي انديشيد كه به هر حال جزيي از ميراث ملي و فرهنگي ما به حساب ميآيند و با اين روند حفاريهايي غيرمجاز نميتوان انتظار داشت كه چيزي از آنها باقي بماند.»
«صداقتكيش» پيش از هر اقدام براي حفاظت از اين اشيا معتقد است كه مردم ما بايد به اين نكته توجه كنند كه اين آثار جزيي از ثروت ملي و ميراث معنوي ما ايرانيان است و خود در حفاظت از آنها دقت كافي را به خرج دهند و ميافزايد: «رسانه ملي ميتواند در فرهنگسازي براي عامه مردم اقدام كند و اين حس را به وجود بياورد كه عامه مردم در نگهداري از اين آثار مشاركت كنند. او همچنين نقش انجمنها و تشكلهاي مردمي را در اين وادي متذكر شده و آن را اقدامي مناسب در راه حفظ آثار فرهنگي ميداند.»
اين محقق معتقد است كه استان فارس سرشار از آثار باستاني و فرهنگي است كه تاكنون مورد كاوش و شناسايي قرار نگرفتهاند و هر از چند گاهي باحفاريهايي كه توسط نهادها و موسسات عمراني انجام ميشود سر از خاك بيرون آورده و مورد توجه قرار ميگيرند. او ماجراي سد سيوند و تنگه بلاغي را از جمله اين موارد ذكر كرده ميگويد: «چند سال پيش اين محل را شناسايي و حتي تحقيقاتي در اينباره نيز انجام دادم اما به دليل آنكه در فارس موارد بيشماري از اين آثار وجود دارد ميراث فرهنگي به تنهايي از عهده حفظ آنها برنميآيد.»
او همچنين ميگويد كه در منطقه «سياخ دارنگون»واقع در غرب شيراز نيز مواردي از اين گوردخمهها متعلق به دوران هخامنشي ديده شده است.
چندي پيش نيز گروهي از دانشآموزان شيرازي در گردشي علمي چند استودان و گوردخمه را در منطقه استخر و در حوالي «دو راهي ارسنجان» كشف كردند و با وجود اينكه از آن محل عكاسي به عمل آورده و عكسها را در اختيار اداره ميراث فرهنگي وقت استان فارس قرار دادند حفاظتي از آنها به عمل آورده نشده و پس از مدتي مشاهده شد كه كوزههاي موجود درآن منطقه به تكههاي ريز تبديل شده و آنچه باقي مانده بود در اثر تغييرات آبوهوايي و بارش برف و باران از بين رفت.
