دوشنبه ۲۸ شهریور ۱۳۸۴ - تمجيد و تحليل مجله علمي «ساينس» درباره پيشرفت‌هاي علمي اخير در ايران

مجله علمي معتبر «Science» در تازه‌ترين شماره خود، بار ديگر در چند ماه اخير اصلي‌ترين مقاله خود را به بررسي تحولات و پيشرفت‌هاي علمي اخير در ايران اختصاص داده است.

به گزارش سرويس «علمي» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، مجله «ساينس» همچنين طرح روي جلد خود را به اين موضوع اختصاص داده و در بخشي از مقاله خود آورده است:« در گوشه‌اي از شهر تهران، امير موسوي به پرتوافكني به ژن‌ها و انجام تحقيقاتي در خصوص وارد كردن DNA در سلول‌ها مشغول است. وي مي‌گويد: اين روياي بسياري از دانشگاه‌هاي ايران است كه چنين امكاني داشته باشند.

دكتر موسوي كه به عنوان يك بيولوژيست مولكولي با مركز ملي تحقيقات مهندسي ژنتيك و بيوتكنولوژي ايران همكاري دارد براي خود آزمايشگاه كوچك اما مجهزي طراحي و ساخته است كه مركز فعاليت بسياري از محققان جوان ايراني بوده است. به نظر مي‌رسد كه فعاليت چنين محققان و دانشمنداني در ايران مرهون فضاي مثبت و رو به رشد علمي در اين كشور باشد.»

اين مجله معتبر علمي در ادامه گزارش خود تحت عنوان «رنسانس علمي شكننده در ايران» آورده است: «محيط علمي كه دكتر موسوي در آن فعاليت دارد نمونه كوچك اما بارزي از فضاي علمي براي محققان ايراني است.

واقعيت آن است كه وضعيت جامعه علمي در ايران طي سال‌هاي اخير به واسطه حمايت‌هاي دولت از پيشرفت‌هاي قابل توجهي در حوزه‌هاي گوناگون برخوردار بوده است.

در اين ميان براحتي مي‌توان به مواردي همچون گسترش همكاري‌هاي علمي با دانشجويان و دانشگاه‌هاي خارجي كه بعضا موجب حيرت مقامات آمريكايي شده است اشاره كرد.»

مقاله‌نويس اين مجله علمي در ادامه به روي كار آمدن دولت جديد در ايران اشاره كرده و مي‌افزايد: با اين حال از زمان شكل‌گيري دولت جديد، ديدگاه آن در خصوص تحولات علمي اين كشور هنوز به روشني مشخص نشده اما «محمد مهدي زاهدي» كه يك رياضيدان در دانشگاه شهيد باهنر كرمان است به عنوان وزير علوم برگزيده شده است.»

در بخش ديگري از اين گزارش به ركود فعاليت‌هاي علمي پژوهشي در سال‌هاي نخست پس از انقلاب و عزم پژوهشگران ايراني براي خروج از اين شرايط اشاره شده و آمده است: « در سال 1988 ميلادي يعني پس از جنگ ايران و عراق دانشگاه صنعتي شريف نخستين دوره اعطاي دكتري علمي به دانشجويان خود در رشته فيزيك را آغاز كرد.

آمارها نشان مي‌دهد كه ثبت نام دانشجويان در دوره كارشناسي به يك ميليون تن رسيده بود.

از سوي ديگر محققان ايراني به رغم وجود برخي تنگناها معتقدند كه جامعه علمي ايران در حال باروري است. چنانكه در سال 2003 ميلادي دانشمندان ايراني 3 هزار و 277 عنوان مقاله در ژورنال‌هاي معتبر علمي جهان به چاپ رسانده‌اند.

همچنين بايد به اين نكته توجه داشت كه از سال 2000 ميلادي شمار همكاري‌هاي بين‌المللي علمي ميان ايران و دانشگاه‌هاي خارجي در سه رشته فيزيك، مهندسي و شيمي گسترش قابل توجهي داشته است.»

در ادامه اين گزارش مي‌خوانيم:« با نگاهي به تاريخ تحولات علمي طي چند دهه گذشته در ايران مي‌توان به روشني نتيجه گرفت كه در دولت گذشته ايران، تحولات قابل توجهي در زمينه فضاي باز علمي صورت گرفته است كه از اين ميان مي‌توان به سفر بسياري از دانشجويان و دانشمندان ايراني به كشورهاي ديگر و افزايش سطح مبادلات علمي ايران و ساير كشورهاي جهان اشاره كرد.

به گزارش ايسنا، مجله «ساينس» به وضعيت علمي كشور در زمان وزارت دكتر مصطفي معين در دولت خاتمي اشاره كرده و مي‌افزايد: « دكتر معين در زمينه پيشرفت علوم در ايران اقدامات قابل توجهي انجام داد. وي كه يك متخصص در زمينه ايمني‌شناسي است ، بسياري از دانشجويان رشته‌هاي علمي و اعضاي هيات علمي دانشكده‌ها را به همكاري با آزمايشگاه‌ها و مراكز علمي ساير كشورهاي جهان و از جمله مراكز علمي اروپايي و غربي ترغيب كرد.

به عنوان مثال مي‌توان به دكتر موسوي به عنوان يك مثال جالب و ارزشمند از ثمره فعاليت‌هاي دكتر معين در زمينه هدايت وضعيت علمي ايران اشاره كرد.

دكتر موسوي مدرك دكتري خود را در ژاپن كسب كرد و سپس براي كسب موقعيت شغلي مناسب در خور خود به امريكا و دانشگاه كاليفرنيا در ساندياگو سفر كرد با اين حال مي‌توان گفت با توجه به شرايط باز علمي به وجود آمده در ايران، وي از جمله دانشمندان جوان ايراني بود كه به رغم تمامي پيشنهادات، راه ايران را در پيش گرفت و ترجيح داد تا در خاك كشورش به فعاليت‌هاي علمي خود ادامه دهد.

با اين حال برخي منتقدان نسبت به وضعيت علمي ايران نكاتي را مطرح مي‌كنند. از آن جمله، دكتر يوسف ثبوتي رييس مركز تحصيلات تكميلي در علوم پايه زنجان مي‌گويد: بسيار سخت است كه دانشمندان و محققان ايراني را براي فعاليت در مراكز علمي داخل كشور آن هم با حقوق‌هاي موجود جذب كرد.»

به گزارش ايسنا، در بخش ديگري از مقاله تحليلي «ساينس» درباره تحولات علمي ايران آمده است: « وزارت علوم ايران ، پس از انقلاب اين كشور سرمايه‌گذاري‌هايي بر روي مراكز علمي جديد داشته است.

كه يكي از ثمره‌هاي آن پژوهشگاه دانش‌هاي بنيادي (IPM) در تهران است.

به گفته حسام الدين ارفعي، معاون پژوهشي پژوهشگاه، آنها به دنبال هر محققي كه بتواند نقشي در اين ميان داشته باشند مي‌روند.

ارفعي خود پس از كسب مدرك دكتري از دانشگاه كاليفرنيا در بركلي آمريكا در سال 1979 ميلادي به ايران بازگشت.

شهرت وي به عنوان يك نظريه‌پرداز در فيزيك «ريسمان» بسياري از مغز‌هاي جوان ايراني را جهت فعاليت به IPM سوق داده است.

تمركز عمده اين انستيتو بر روي فيزيك ذرات است . از سال 2001 ميلادي اين انستيتو تحقيقاتي محققان زيادي را به آزمايشگاه فيزيك ذرات اروپا (سرن) در ژنو فرستاده است.

دانشمندان اين انستيتو در حال حاضر در حال فعاليت بر روي ساخت «سيم پيچ مغناطيسي فشرده» (Compact Muon Solenoid ) براي آزمايشگاه فيزيك جامدات اروپا هستند كه تا سال 2007 آماده بهره‌برداري خواهد شد.

اين پروژه رويايي دانشمندان انستيتو مطالعات فيزيك نظري ايران را عملي خواهد ساخت.

يعني آغاز ساخت يك شتابگر كه بتواند يك ميليارد ولت انرژي را به اين ذرات القاء كند.

اين انستيتو در راستاي آمادگي‌هاي بيشتر در خصوص اين پروژه در ماه گذشته ميلادي توافق نامه‌اي را امضاء كرد و در حال حاضر نيز در انتظار پذيرش رسمي از سوي مجلس است كه در اين صورت مگنت‌هايي جهت تقويت قدرت دستگاه سينكروترون طرح سزامي در اردن ساخته خواهد شد.

در بخش ديگري از اين گزارش علمي آمده است: «طي سال‌هاي اخير وضعيت علوم فضايي در ايران نيز پيشرفت چشمگيري داشته است.

به گونه‌اي كه ستاره‌شناسي و علوم فضايي راه پيشرفت خود را به تندي طي مي‌كند. دولت ايران در حال حاضر به دنبال ساخت رصد خانه‌اي عظيم آن هم با بودجه‌اي بالغ بر 18 ميليون دلار (9/9 ميليون پوند) مي‌باشد كه به احتمال فراوان تا سال 2010 ميلادي مراحل طراحي و ساخت آن به پايان رسيده و آماده بهره‌برداري خواهد شد.

پس از سال‌ها محققان ايراني اميدوارند تا رصد خانه‌اي با بهترين كيفيت و استانداردهاي جهاني داشته باشند. رضا منصوري معاون سابق پژوهشي وزارت علوم در اين زمينه مي‌گويد: با گذشت سال‌ها اكنون قادر خواهيم بود تا رصدخانه‌اي عظيم آن هم در كلاس بالاي جهاني داشته باشيم.

گفته مي‌شود كه اين تاسيسات پيشرفته نجومي فرصت‌هاي قابل توجهي را براي همكاري‌هاي علمي ايران با مراكز دانشگاهي و پژوهشي خارج از كشور فراهم خواهد كرد.

به گفته دكتر ثبوتي، در قرون گذشته، ستاره‌شناسي ايران و مركز آسيا سردمدار علوم ستاره شناسي در سراسر جهان بوده است.»

به گزارش ايسنا، در ادامه اين گزارش مي‌خوانيم: « حوزه ديگري كه طي سال‌هاي اخير در زمينه پيشرفت علم به آن پرداخته شده است مبحث بيوتكنولوژي است. شايد جالب باشد كه بدانيم دانشگاه تربيت مدرس طي سال‌هاي اخير بيش از ميليون‌ها دلار در آزمايشگاه‌هاي خود صرف چنين تحقيقاتي كرده است.

به گفته محمد جواد رسايي هيچ چيز وجود ندارد كه قادر به خريداري آن نباشند.

اخيرا ميكروسكوپ فلورسنس اشعه X تشديد مغناطيسي هسته‌يي به مبلغ 1 ميليون دلار از سوي اين دانشگاه خريداري شده است.

دكتر رسايي در اين باره مي‌گويد: بيوتكنولوژي در ايران آن چنان رواج يافته است كه نزديك به 700 دانشجوي اين رشته در آزمايشگاه وي مشغول به فعاليت‌هاي علمي هستند و شايد جالب باشد كه بدانيم در اين آزمايشگاه ايموگلوبين داراي صفات ارثي از شتر گرفته شده است.»

در بخش ديگري از اين مقاله آمده است:« نخستين ميوه‌هاي درخت بيوتكنولوژي در حال شكوفا شدن هستند.

انستيتو تحقيقات بيوتكنولوژي كشاورزي ايران اخيرا توانسته است كه نوعي از برنج محلي تغيير يافته ژنتيكي موسوم به «طارم مولايي» را به ثبت برساند.»

در بخش ديگري از اين گزارش آمده است:« دانشمندان و محققان ايراني به واسطه تحريم‌هاي ارائه شده از سوي آمريكا در سال‌هاي گذشته با مشكلاتي روبرو بوده‌اند با اين حال آنها مسير خود را طي كردند.

تحريم‌هاي اعمال شده تاثير مستقيم بر فروش تجهيزات علمي ساخت امريكا و ايران و دانشمندان اين كشور داشته و آنها را مجبور ساخته است تا با كمك واسطه‌ها به چنين تجهيزاتي دست يابند.»

به گزارش ايسنا، به عقيده سرمقاله‌نويس ساينس «زنان نيز در پيشرفت‌هاي علمي و آكادميك سال‌هاي اخير ايران نقشي قابل توجه داشته‌اند، به طوري كه جدايي آن‌ها از مردان هيچ‌گاه خللي در پيشرفت‌هاي آنها ايجاد نكرده است. در ايران زنان محققي همچون اكرم اماني وجود دارند كه الان به عنوان رييس آزمايشگاه در انستيتو پاستور تهران مشغول فعاليت است.

دكتر منصوري نيز كه در حال حاضر در دانشگاه «مك‌گيل» در مونترال كانادا به سر مي‌برد، آينده روشني را براي دشت كوير ايران ترسيم مي‌كند.

به گفته وي، وزارت علوم در روستاي خورانق (يزد) مشغول احياي قلعه و كاروانسرايي چهار هزار ساله است كه ميزبان كارگاه‌هاي علمي بين‌المللي خواهد بود.

به گفته وي، اين تسهيلات طي پنج سال آينده آماده خواهد شد.

به هر حال، جامعه علمي شكننده ايران، لذت يا درك رنسانس خود را ادامه خواهد داد، همانند قلعه خورانق كه روزهاي پرفراز و نشيبي را پشت سرگذاشته است.»

انتهاي پيام