زعفران به عنوان محصولي منحصر به فرد، مورد استفاده غذايي، دارويي و صنعتي قرار مي گيرد، ايران با توليد حدود 240 تن زعفران در سال و با حدود 96 درصد توليد جهاني به عنوان بزرگترين توليدكننده و صادركننده اين محصول محسوب مي شود.
مناطق شرقي و شمال شرقي ايران اصلي ترين مناطق توليد زعفران هستند كه در اين ميان استان خراسان رضوي با حدود 2/165 تن توليد در سال زراعي 83 به عنوان مهم ترين توليدكننده زعفران به شمار مي رود.
براساس آمار زعفران ايران به كشورهاي امارات متحده عربي، اسپانيا، عربستان، سوئد و ايتاليا صادر مي شود كه اسپانيا بيشترين سهم را در خريد زعفران ايران دارد.
همچنين كشورهايي مانند پاكستان و هند به عنوان بازارهاي غيرمستقيم زعفران ايران بشمار مي روند و آن را بصورت دسته دوم در مقادير زياد با كيفيت دست خورده و تقلبي از طريق غيرقانوني دريافت مي كنند.
در اين ميان با در نظر گرفتن كشوري مانند اسپانيا كه با توليد كمتر از يك تن در سال در حال حاضر به برگزاري جشن و فستيوال زعفران اقدام مي كند و با توجه به توليد اندك كشورهاي باسابقه مانند هند، كشمير، مراكش، يونان و ايتاليا و كشورهاي جديدي مانند افغانستان و چين كه به جرگه توليد اين محصول پيوسته اند و مكانيزم توليد آن را نيز دارندبه نظر مي رسد زعفران ايران در آينده نه چندان دوري با چالش سختي روبرو خواهد شد.
محمدحسين مشكاني مديرعامل اتحاديه زعفران كاران ايران در اين خصوص مي گويد: در حال حاضر هر كالاي وارداتي يا صادراتي در جهان بايستي شرايط ويژه خود را داشته باشد در غير اينصورت حتي تجار خرده پا از خريد كالاي فاقد معيارهاي لازم اجتناب خواهند كرد.
وي افزود: براي جلوگيري از عدم استقبال بازار جهاني بايد عواملي مانند گسترش بازاريابي، دستيابي به بازارهاي جهاني، تبليغ و فروش محصولات را مورد توجه قرار دهيم و با بهترين شيوه توليد، بسته بندي و فرآوري حافظ و تعيين كننده قيمت جهاني زعفران باشيم. اين در حاليست كه زعفران ايران از تنوع بسته بندي مطلوبي برخوردار است اما به نظر مي رسد مورد استقبال بازار خارجي قرار نمي گيرد. مشكاني در اين باره مي گويد: تجار خارجي به منظور استفاده زياد درصدد خريد فله اي زعفران هستند و البته بايد سياستهاي آن تعداد از كشورهاي خريدار زعفران را تحت شرايط جهاني مورد توجه قرار داد.
علي شريعتي مقدم مديرعامل كارخانه نوين زعفران در اين باره مي گويد: در حال حاضر حدود 5-4 واحد بسته بندي با ظرفيت 40-30 تن به صورت صنعتي و 20 الي 30 كارگاه كوچك هم به صورت غيرصنعتي در زمينه بسته بندي زعفران فعاليت مي كنند.
علي شريعتي مقدم همچنين با اعلام اين مطلب كه فرآوري به صورت كلي از وضعيت مطلوبي برخوردار نيست مي گويد: در حال حاضر دو كارخانه فراوري در كشور يكي در قائم و ديگري در مشهد با ظرفيت 200 هزار كيلو فعاليت مي كند در صورتي كه اين مقدار بايد 2 تا 3 برابر افزايش يابد كه البته به دليل عدم وجود بازار توجيه اقتصادي ندارد.
مكانيزاسيون برداشت گل، مساله جداسازي كلاله از گل زعفران، ضرورت خشك كردن زعفران در جهت افزايش كيفيت آن و همچنين مساله بهداشت در زمينه توليد از مسائل و مشكلات قابل توجه در زمينه زعفران به شمار مي رود. شريعتي مقدم در اين باره مي گويد: فقط 10 درصد از اين مسائل در كشور رعايت مي شود به همين دليل در جهت ارتقاء بخشهاي مختلف صنعت زعفران هم اكنون طرحي توسط صندوق توسعه صادرات زعفران، اتحاديه صادركنندگان و اتحاديه شركت هاي تعاوني زعفرانكاران به وزارت بازرگاني و سازمان توسعه تجارت ارائه شده است كه اين طرح شامل: حوزه توليد ، تحقيقات، كيفيت، بحث زيرساختهاي فيزيكي، سياستهاي بازرگاني صنايع، معرفي زعفران و اطلاع رساني، بازاريابي و صندوق غيردولتي توسعه صادرات است. مديرعامل كارخانه نوين زعفران در اين خصوص مي گويد: براساس اين طرح حجم ارزش صادرات زعفران ايران در 4 سال آينده 5 برابر مي شود و در حال حاضر ميزان زعفران صادراتي ايران 100 ميليون دلار در سال است.
گزارش از: لطفي