یکشنبه ۱ خرداد ۱۳۸۴
- مقاله سردبير "نيچر" درباره رشد علمي ايران
سردبير نشريه علمي "نيچر" در سرمقاله تازهترين شماره اين نشريه ضمن ارزيابي موقعيت علوم در ايران بر اين نكته تاكيد كرده كه اگر اين كشور مورد تحريم اقتصادي قرار نگيرد و يا دستخوش ناآراميهاي سياسي نشود، رشد علم در آن چشمگير خواهد بود.
سردبير نيچر در مقاله خود نوشت: ماجراهايي كه درباره افراد و گروههايي كه گفته ميشود عليرغم همه مشكلات و دشواريها استوار باقي ميمانند و موفق ميشوند همواره خوشحالكننده و شادي آفرين است.
در موردايران نيز گزارشي كه از توفيق زيست - عصبشناسان ايراني در شماره اخير نيچر درج شده، مشمول همين قاعده است. (اين گزارش به صورت مستقل درج شده و ترجمه آن جداگانه به چاپ ميرسد).
سردبير نيچر افزود: اين قبيل موفقيتهاي علمي در تاريخ معاصر ايران نادر بوده اما اين كشور در سالهاي اخير در زمينه تحقيقات علمي سرمايه گذاريهاي بيشتري كرده و همين امر موجب شدهاست كه بتدريج فضايي براي ظهور تحقيقات با كيفيت ايجاد شود.
برپايه اين مقاله ، در اين مدت، رشتههاي علمي از آسانگيري هاي عمومي بهرهمند شدهاند و راه رشد در پيش گرفتهاند.
اين مقاله ميافزايد، آيتالله "خامنهاي" روحاني عاليرتبهاي كه مقام رهبري را در ايران دارد ، علم و اهميت آن را مورد تاكيد قرار داده و از مردم خواسته است، "در همه قلمروهاي علمي به اعتماد بنفس" دست پيدا كنند.
اين دعوت در ميان يك گروه كوچك از جامعه علمي ايران كه عميقا از سنت و ميراث غني ايران در زمينههاي علمي آگاهي دارد، بازتاب گستردهاي يافته است.
دولت ايران در دوره رئيس جمهوري آقاي "محمد خاتمي" ميزان بودجه تحقيقات علمي را افزايش داده است. دولت آقاي خاتمي همچنين پارهاي اصلاحات ساختاري را در اين زمينه به اجرا درآورده و از جمله پس از يك مبارزه سخت و طولاني بالاخره در سال جاري به دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي در امور داخلي خود آزادي عمل و خودمختاري بيشتري اعطا كرده است.
در ماه فوريه حقوق اعضاي هيات علمي دانشگاهها و موسسههاي تحقيقاتي به نحو چشمگيري افزايش پيدا كرد. يك نتيجه اين امر آن است كه بسياري از اين افراد ديگر نياز نخواهند داشت براي تامين درآمد به كار دوم بپردازند و اين تحولي است كه براي نخستين بار از سال ،۱۹۷۹به تحقق ميپيوندد.
برخي از پرمحصولترين آزمايشگاهها در ايران نظير مركز مطالعات فيزيك و رياضي نظري در تهران و مركز مطالعات عالي در علوم پايه در زنجان از اين فرصت براي بازسازي خود بهره گرفتهاند.
مركز مطالعات فيزيك و رياضي نظري، ساختار جديد خود را بر پايه انجمن علمي "ماكس پلانك" در آلمان قرار داده است كه در آن مديران آزمايشگاههاي مختلف در امور مربوط به بودجه و برنامههاي تحقيقاتي خود آزادي عمل كامل دارند.
در همين حال شمار مقالات چاپ شده از محققان ايراني در نشريات بينالمللي در يك دهه اخير چهار برابر شده است. هرچند تعداد مطلق اين مقالات هنوز نسبتا اندك است با اين حال ميزان متوسط فاكتور تاثير مقالات محققان ايراني فزوني يافته است.
شمار مقالات چاپ شده به وسيله محققان مركز زنجان تقريبا دو برابر شمار مقالات چاپ شده به وسيله نزديكترين رقيب اين موسسه، يعني دانشگاه صنعتي شريف است.
اين در حالي است كه تحريم اقتصادي آمريكا شركت محققان ايراني را در كنفرانسهايي كه در آمريكا برگزار ميشود دشوار ميسازد و از آنجا كه اغلب دستگاههاي علمي داراي اجزايي است كه به وسيله آمريكا ساخته شده، ايرانيان تنها ميتوانند آنها را از طريق واسطههايي كه مقصد نهايي اين دستگاهها را مخفي ميكنند و در عوض آنها را با قيمتهايي به مراتب گزافتر به فروش ميرسانند، دريافت كنند.
در عين حال چون اين دستگاهها از واسطهها خريداري شده هيج تضميني براي مرغوبيت آنها وجود ندارد و خدمات بعد از فروش نيز در مورد آنها اعمال نميشود.
دانشمندان ايراني نمونههاي زيادي از مواردي را بازگو ميكنند كه دو سال براي دريافت يك دستگاه صبر كردهاند و دست آخر هم نمونه تحويل شده نادرست از كار در آمده بود.
متاسفانه به واسطه تنش موجود بر سر برنامههاي هستهاي ايران، بعيد به نظر ميرسد تحريمهاي آمريكا در كوتاه مدت لغو شود و در عوض شرايط تحريم ميتواند سختگيرانهتر شود.
با اين همه ، آن دسته از دانشمندان ايراني كه گروههاي علمي قدرتمندي به وجود آوردهاند، مصمم هستند شالودههايي براي زيرساخت علمي كشور پيبريزند كه سالها بعد از آنكه دوران خود آنان به پايان رسيد نيز برجاي بماند.
اين سردبير در پايان مقاله خود مينويسد: "دانشمندان همه كشورها بايد از هر فرصتي براي كمك رساندن به اين فعاليتهاي همكاران ايراني خود بهره بگيرند."
ایرنا
