نخستين کنگره مکاتب، سبکها و شيوه های موسيقی و آواز تعزيه در ايران پس از پنج روز برگزاری در فرهنگسرای قانون، چهارشنبه، 31 فروردين به کار خود پايان داد.

در اين کنگره که تاريخ برگزاری آن چند بار به تعويق افتاد، ۱۵۰ استاد تعزيه خوان از ۱۸ منطقه تعزيه خيز ايران به اجرای فرمهای مختلف آوازی تعزيه پرداختند.

همچنين برخی از محققان و مدرسان نامی موسيقی و تعزيه در فواصل اجراهای برنامه های آوازی تعزيه به سخنرانی پرداختند که از ميان آنها می توان به چهره هايی چون مجيد کيانی، کليم الله توحدی، حاتم عسگری، داود فتحعلی بيگی، مصطفی مختاباد، حميد رضا اردلان، ايرج نعيمايی، هوشنگ جاويد و... اشاره کرد.

نمايش چند فيلم از تعزيه مناطق ايران و برپايی نمايشگاهی از عکسهای تاريخی تعزيه نيز از برنامه های جنبی اين کنگره بود. بنا به اعلام مسئولان اين کنگره، قرار است مجموعه اين برنامه در چند سی دی و نيز مجموعه اين سخنرانيها در قالب کتاب و نيز سه کتاب مجزای ديگر به چاپ برسد.

اين کنگره که در نوع خود تاکنون در جايی برگزار نشده بود، حاصل تلاش ۱۰ ساله محقق و پژوهشگر صاحب اعتبار عرصه موسيقی نواحی و فرهنگ و فولکلور ايران، جهانگير نصری اشرفی از سراسر ايران است که در قالب اجراهايی مشخص و طبقه بندی شده از فرمهای مختلف آواز تعزيه ارائه شد.

اين فرمهای آوازی که بدنه اصلی تعزيه را شکل می دهد و بسياری از گوشه های رديف آوازی ايران برگرفته از آن است، به نامهای چاوشی، رجز موافق، اشتلم خوانی، مصرع خوانی، پيش خوانی و... اجرا شد.

فرمهای آوازی ياد شده در تمامی مناطق تعزيه خيز ايران اجرا می شود، اما بسته به موسيقی منطقه ای و ناحيه ايران، برخی گوشه ها و فرمهای آوازی محلی نيز درتعزيه ها اجرا می شود که در اين جشنواره نيز نمونه هايی از آن همانند بيت خوانی در تعزيه شمال خراسان، اميری در تعزيه مازندران، شروه خوانی در تعزيه خوزستان، گيلکی و غربتی در تعزيه گيلان، جهرمی، صابونی و بختياری در تعزيه بختياری، حقانی و سر کويری در تعزيه دامغان و... اجرا شد.

اهميت کنگره از آن بابت بود که تعزيه و گوشه های مختلف آن پيوندی ناگسستنی با موسيقی رديفی آوازی ايران دارند و بزرگانی چون اقبال آذر، سيد احمد خان،‌عبدالله خان دوامی، تاج اصفهانی و... علاوه بر تسلط بر رديف آوازی خود تعزيه خوانان نامی دوره خود بودند و برخی از آنها به عنوان شاخص ترين تعزيه خوانان در تکيه دولت و نزد شاهان قاجار به اجرای برنامه می پرداختند.

اهميت ديگر جشنواره در برگزاری تخصصی آن بود. اين وجه از کار نشان داد که برخی از گوشه های آوازی ايران که گمان می رفت در همين اندازه منحصر و محدود اند تنوع افزونتری دارند و می توان از پتانسيل موجود در تعزيه نواحی ايران برای غنابخشی به موسيقی آوازی ايران استفاده کرد.

برای نمونه آنچه به عنوان آواز افشاری در دستگاه شور رديف آوازی وجود دارد، گوشه های بسيار محدودی را شامل می شود. در مقابل در همين کنگره و در بخش رجزخوانی موافق نزديک به پنج روايت متنوع در همين آواز اجرا شد که درصورتی که آوازخوانان سنتی از اين گوشه ها آگاهی يابند، می توانند به تنوع بخشی آواز رديفی کمک کنند.

اين کنگره از وجه ديگری هم دارای اهميت بود و آن گذار پژوهشگران و محققان موسيقی از برپايی کنگره های عمومی به جشنواره ها و کنگره های تخصصی است. علت اصلی اين رويکرد به پتانسيل نهفته در موسيقی نواحی ايران و نيز موسيقی تعزيه نهفته است که سبب شده تا برخی از محققان، از جمله جهانگير نصری اشرفی به انتقاد از برپايی جشنواره های عمومی در موسيقی نواحی ايران بپردازند.

اين گروه معتقدند با توجه به اينکه اکثر نواخوانان و نوازندگان موسيقی نواحی ايران و تعزيه در سنين بالا قرار دارند و تا چند سال ديگر حنجره و دست آنها توانايی انتقال آموخته های شفاهی آنها را نخواهد داشت، لذا بايد از اين فرصت تاريخی استفاده کرد و تمامی نغمات موسيقی نواحی ايران را در شکل تاريخی آن، از آخرين نسل خنيا گران ايران اخذ و ثبت و ضبط کرد.

به اعتقاد آقای نصری اشرفی، با پژوهش در موسيقی نواحی می توان بيش از هزار ساعت موسيقی بکر و دست نخورده گرد آوری کرد که تاکنون و با تلاشهای پژوهشگران از دهه چهل ( پژوهشهای خانم فوزيه مجد ) ‌تا به امروز تنها ۲۵۰ تا ۳۰۰ ساعت از اين مجموعه گردآوری و ثبت و ضبط شده است.

از نکات حاشيه ای اين جشنواره می توان به حضور برخی از خوانندگان و رديف دانان صاحب نام ايرانی اشاره کرد که در روزهای کنگره از اين برنامه ها استفاده می کردند.

نکته حاشيه ای ديگر برگزاری حقيرانه اين مراسم بود. در حالی که سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران بودجه قابل توجهی دارد و می توانست جشنواره و کنگره ای در شان و منزلت اين کنگره برگزار کند. ولی اختصاص فضايی نسبتا دور از سالنهای مرکزی شهر و نيز تدارکات ضعيف موجب شد که اين جشنواره که پتانسيل بالايی برای تبديل شدن به جشنواره ای مهم را داشت نه در رسانه ها ونه در محافل تخصصی و حتی علاقه مندان چندان جلوه ای نکند.