دانشيار ايراني دانشگاه «آلبرت انشتين» نيويورك در تحقيقات خود براي نخستين بار نشان داد كه آسيب‌هاي وارده به مغز نوجوانان در اثر استعمال حشيش در نوجوانان همانند اختلالات و مشكلات موجود در مبتلايان به بيماري اسكيزوفرنياست و به ويژه منطقه‌اي از مغز را كه مسئول رشد اجتماعي فرد است، تخريب مي‌كند.
به گزارش خبرنگار پژوهشي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، دكتر اشتري در تحقيقات خود با استفاده از نوعي تكنيك پيشرفته تصويربرداري از مغز موسوم به (DTI (Diffusion Tensor Imaging براي نخستين بار دريافت كه حشيش، سيگنال‌هاي الكتريكي مغزي را دقيقا همان‌طور كه در بيماري اسكيزوفرنيا از بين مي‌روند، دچار اختلال مي‌كند.
اين يافته‌هاي جديد به مدارك پيشين افزوده شده، مبني بر آنكه حشيش ممكن است يك علت مهم بيماري‌هاي روحي در بزرگسالان و حتي عاملي مهم‌تر براي وقوع اسكيزوفرنيا در افرادي كه از نظر ژنتيكي ضعيف محسوب مي‌شوند، باشد.
نتايج تحقيق اين پژوهشگر ايراني كه چندي پيش در كنفرانس جامعه راديولوژي شمال آمريكا (RSNA) در شيكاگو ارايه شد، در رسانه‌هاي آمريكا و اروپا بازتاب داشته و به ويژه بر فشارهاي موجود بر دولت انگلستان درخصوص اعمال تغييراتي در سياست‌هايش در قبال حشيش افزوده است.
انگلستان سال گذشته ميلادي اين ماده مخدر را از رتبه B به رتبه C تنزل داد كه به معناي آن است كه ماموران پليس از اين پس افرادي را كه حامل مقادير كمي از اين ماده مخدر باشند، دستگير نمي‌كنند.
دكتر منظر اشتري، دانشيار راديولوژي در كالج پزشكي آلبرت انشتين در نيويورك در گفت‌وگويي تلفني با خبرنگار «پژوهشي» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) درباره تحقيقات خود در زمينه اثرات حشيش بر مغز اظهار داشت: تمامي تحقيقاتي كه تا پيش از اين انجام شده، با قاطعيت نشان داده‌اند كه جواناني كه از حشيش استفاده مي‌كنند در معرض خطر جدي ابتلا به رفتارهاي روان‌پريشانه هستند، اكنون با تصويربرداري از مغز، مدارك و شواهد كاملا معتبر و قابل استنادي داريم كه مويد اين لطمات هستند.
وي تصريح كرد: مطالعات پيشين عمدتا به بررسي رفتار و تاريخچه اين بيماري در افراد مختلف پرداخته بودند اما اين نخستين بار است كه با بهره‌گيري از تكنيك‌ تصويربرداري مغزي DTI - نوع پيشرفته‌اي از MRI كه با عكس‌برداري از مولكول‌هاي آب موجود در مغز، سيستم عصبي آن را به تصوير مي‌كشد - شواهد مستقيمي از ارتباط ميان اختلالات مغزي و مصرف اين نوع مواد مخدر به دست آمد.
دكتر اشتري خاطرنشان كرد: اين تحقيق كه طي دو، سه سال انجام شد، شامل چهار مطالعه بود. در مرحله اول با تصويربرداري و بررسي مغز گروهي از پسران نوجوان با معدل سن 17 سال و مقايسه آن با تصاوير مغز گروه ديگري از نوجوانان با معدل سني 14 سال، نحوه رشد مغز در سنين بلوغ كه رفتارهاي اجتماعي فرد شكل مي‌گيرد مورد بررسي قرار گرفت و بخش‌هايي از مغز كه در اين مرحله در حال رشد هستند، شناسايي شدند.
وي خاطر نشان كرد: در مطالعه‌اي ديگر، مغز و فعاليت‌هاي مغزي 15 نفر از نوجوانان 15 تا 18 سال تحت درمان در يك مركز ترك اعتياد به حشيش كه مدت يك سال به طور ميانگين روزي يك بار حشيش كشيده و يك ماه پيش از آغاز اين بررسي اين داروي مخدر را ترك كرده بودند، مورد بررسي قرار گرفته و با مغز گروهي از نوجوانان طبيعي مقايسه شد كه نتايج اين تحقيق حاكي از آسيب قابل توجه بخش‌هايي از مغز نوجوانان حشيشي (ترك كرده) بود.
بررسي تصاوير تهيه شده از مغز اين گروه از نوجوانان نشان داد كه بخش‌هايي آسيب ديده مغز آنها دقيقا همان قسمت‌هاي در حال رشد مغز در سن بلوغ است كه در مطالعه اول شناسايي شدند.
دكتر اشتري در گفت‌و‌گو با ايسنا تصريح كرد: اين بررسي نشان مي‌دهد كه وقتي مغز در اثر اعتياد به حشيش در معرض آسيب قرار مي‌گيرد عمدتا بخش‌هاي در حال رشد مغز صدمه مي‌بيند، اين بخش‌ها كه به «Higher Order Intelligence» موسومند شامل نورون‌هاي چندكاره (مالتي تسكينگ) هستند كه در قسمت‌هاي مشخصي از مغز قرار دارند و رشد رفتارهاي اجتماعي فرد وابسته به رشد آنها است.
پژوهشگر ايراني دانشگاه آلبرت انشتين با اشاره به اين كه زمينه اصلي تحقيقات وي مطالعه ساختار مغزي كودكان مبتلاء به اسكيزوفرنيا است، خاطر نشان كرد: يكي از دلايل اصلي انجام اين تحقيق و بررسي اثرات سوء مصرف حشيش بر مغز، گرايش برخي از مبتلايان به اسكيزوفرنيا به اين ماده مخدر به خيال تسكين يافتن با آن بود كه اين مطالعه به روشني نشان داد كه بر خلاف اين تصور غلط، مصرف حشيش نه تنها به بهتر شدن حال اين بيماران كمكي نمي‌كند بلكه لطمات جدي به مغز به آنها وارد مي‌كند.
از طرف ديگر از آنجا كه زمينه تحقيقات من مطالعه كودكان بيمار (افرادي كه در سنين زير 17 سال به اسكيزوفرينا مبتلاء مي‌شوند) است، در اين مطالعه هم دقيقا اين مقطع سني را كه زمان آغاز رشد مغز است، بررسي كرده و رابطه آن را با اسكيزوفرنيا مورد مطالعه قرار داديم.
دكتر اشتري در گفت‌وگو با خبرنگار ايسنا تصريح كرد: در بخش ديگري از اين تحقيق، با مقايسه مغز گروهي از كودكان مبتلاء به اسكيزوفرنيا با گروه كنترل (افراد سالم)، محل‌هاي صدمه ديده در مغز آنها را مشخص كرديم كه در تطابق كامل با بخش‌هاي آسيب ديده در مغز معتادان به حشيش بود. البته ميزان اين آسيب‌ها در مغز بيماران اسكيزوفرنيايي به مراتب بيش از ضايعات موجود در نوجوانان معتاد است ولي تقريبا همه بخش‌هاي در حال رشد آسيب ديده در مغز معتادان به حشيش در گروه مبتلا به اسكيزوفرنيا هم آسيب ديده است.
اين پژوهش همچنين نشان داد كه در اسكيزوفرنيا هم بخش‌هايي از مغز كه در سنين بلوغ رشد مي‌كند دچار آسيب مي‌شود.
استاد ايراني دانشگاه آلبرت انشتين نيويورك اضافه كرد: مطالعه بسيار وسيعي كه در استراليا انجام شده و نتايج آن، سال گذشته در مجله «اعتياد» آمريكا منتشر شد با بررسي رفتار اجتماعي هزار نفر به مدت پانزده سال نشان داد كه ابتلاء به اسكيزوفرنيا در افرادي كه حشيش مي‌كشند، بسيار شايع‌تر است و آنها كه از ابتدا به اين بيماري مبتلاء بوده و بعدا به مصرف حشيش روي آورده‌اند حالشان به مراتب بدتر است.
مطالعه ما با اين كه ماهيت اجتماعي نداشت با بررسي ساختار مغز نتايج اين تحقيق چندين ساله را تاييد كرد.
به گفته وي، از يافته‌هاي اين بخش از تحقيق اين است كه نوجواناني كه در خانواده‌شان سابقه اسكيزوفرنيا وجود دارد در صورت گرايش به ماده مخدر حشيش خطر ابتلاء به اين بيماري را در خود به شدت افزايش مي‌دهند.
دكتر اشتري تصريح كرد: در مطالعه چهارم اين تحقيق، مغز مبتلايان به اسكيزوفرنيا كه حشيش هم مصرف مي‌كنند با مغز بيماران غير معتاد مقايسه شد كه نتايج اين بررسي حاكي از بيشتر بودن آسيب در مغز بيماران معتاد بود.
پژوهشگر ايراني دانشگاه آلبرت انشتين در ادامه در پاسخ به اين سوال كه آيا مصرف حشيش مي‌تواند به عنوان عاملي براي ابتلاء به اسكيزوفرنيا تلقي شود، گفت: بر اساس تحقيقات انجام شده در اين طرح نمي‌توان گفت هر كس حشيش بكشد به اين بيماري مبتلاء مي‌شود كه البته ممكن است اين مساله هم صادق باشد كه بايد در اين زمينه تحقيقات بيشتري انجام داد؛ با اين حال با اطمينان مي‌توان گفت كه بر اساس نتايج اين مطالعه خطر ابتلاء به اسكيزوفرنيا در افرادي كه به دليل عوامل خانوادگي و ... ريسك ابتلاء به اين بيماري در آنها بالا است در صورت اعتياد به حشيش افزايش مي‌يابد.
از طرف ديگر، مصرف حشيش در هر حال به مغز ــ عمدتا مولتي تسكينگ نورون‌ها ــ آسيب مي‌زند همچنان كه صدمات آن به ساير بخش‌ها از جمله سيستم تعاملي بدن نيز اثبات شده است.
وي همچنين پاسخ دقيق به اين سوال كه آيا احتمال ترميم بخش‌هاي آسيب ديده در صورت ترك اعتياد وجود دارد را نيز مستلزم انجام تحقيقات بيشتر عنوان كرد كه بايد طي آن مغز گروهي از معتادان به حشيش بررسي شده و چند سال بعد از ترك اعتياد آنها نيز مجددا مغز و فعاليت‌هاي مغزي آنها بررسي و مقايسه شود.
دكتر اشتري در پايان در پاسخ به اين سوال كه آيا مصرف حشيش در سنين بالاتر از نوجواني نيز چنين اثراتي دارد به ايسنا گفت: در گذشته تصور مي‌شد كه مغز تنها تا سن مشخصي رشد مي‌كند ولي در همين كنفرانس اخير جامعه راديولوژي شمال آمريكا (RSNA) مقاله‌اي ارائه شد كه نشان مي‌دهد رشد مغز - كه صرفا بزرگ شدن اندازه آن نيست - در سنين 30 و 40 سالگي هم ادامه دارد.
رشد مغز ناشي از افزايش تجربه و آموخته‌هاي فرد است كه به موازات آن سيناپس‌هاي مغز هم بيشتر مي‌شود كه اين روند تا زماني كه يادگيري و رشد اجتماعي فرد ادامه دارد تداوم مي‌يابد؛ بنابراين مصرف حشيش در هر سني علاوه بر مضرات بي‌شماري كه دارد به مغز و توانايي‌هاي مغزي انسان آسيب مي‌زند.