ترجمه متن كامل جامع التواريخ خواجه رشيد الدين فضل ا… همداني به عنوان نخستين تاريخ جهاني معتبر، در فهرست برنامه هاي دراز مدت بنياد ايران شناسي لندن و دانشگاه كمبريج ويرايش به زبان انگليسي قرار گرفت.
بنياد ايران شناسي لندن مجموعه اي از متخصصان و پژوهشگران در رشته هاي مختلف علمي را به منظور ارائه ترجمه اي از كتاب جامع التواريخ، همراه با ويرايش متن كامل اين كتاب گرد هم آورده است.
به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی، اين بنياد در اطلاعيه اي با بيان برنامه هاي دراز مدت خود در زمينه مطالعات ايران شناسي خود اعلام كرد:« در اهميت كتاب جامع التواريخ رشيدالدين نمي توان اغراق كرد. اين كتاب بارها و بارها به عنوان نخستين كتاب موثق در تاريخ جهان معرفي شده است كه واجد ويژگي هاي علمي لارم در اين سبك تاريخ نگاري است. اين كتاب بدون ترديد تنها منبع تاريخي موثق و با اهميت ترين آن ها در زمينه تاريخ تمام امپراتوري مغولان از جمله قلمرو ايلخانان مغول در ايران است.»
پروژه ترجمه اين کتاب به طور همزمان با همكاري بنياد ميراث ايران و اعضاي هيات علمي دانشكده شرق شناسي دانشگاه كمبريج در انگلستان در حال انجام است.
رشيدالدين فضل الله (645ـ 718) وزير دانشمند دوره ايلخانان بود كه مدت ها وزارت غازان، اولجايتو و ابوسعيد بهادرخان را داشت. كتاب بزرگ و مشهور او در تاريخ عمومي جهان با نام "جامع التواريخ" در هفت مجلد، معتبرترين كتاب تاريخي عهد مغول و داراي نثري ساده و روان است كه به سال 710 پايان يافت.
كتاب "جامع التواريخ" در مجموعه آثار برجسته جهاني از سوي يونسكو نيز به ثبت رسيده است. از اين رو بخشي از آن بانام "جانشينان چنگيز" در سال 1971 به سفارش يونسكو و توسط "جان اندرو بويل" به زبان انگليسي ترجمه شده است. اين بخش از جامع التواريخ از سوي موسسات انتشاراتي چهار دانشگاه نيويورك، پاريس، لندن و كلمبيا، چاپ و منتشر شده است.
در ايران نيز بخشي از اين كتاب با عنوان "تاريخ افرنج، پاپان و قياصره" در سال 1384 با تصحيح و ويرايش "محمد روشن" و از سوي مركز نشر ميراث مكتوب، چاپ و منتشر شده است.
كتاب "تاريخ افرنج" از "جامع التواريخ" اثر رشيد الدين فضل الله همداني بخش ديگري از تاريخ عالم اوست. در اين بخش چنان كه در مقدمه كتاب آمده سخن از سرگذشت قيصران و پاپان و مدت ملك هر يك از ايشان به ميان مي آيد. تصحيح حاضر از اين كتاب براساس معتبرترين نسخ انجام شده و همراه با واژه نامه، فهرست نام هاي افراد ، شهرها، آيه ها و عبارت هاي عربي به چاپ رسيده است.
از رشيدالدين فضل الله آثار ديگري نيز باقي مانده است. "الاحياء و الاثار" کتابي در بيست و چهار قسمت و حاوي مسائل مختلف علمي مانند علم فلاحت و معماري و كشتي سازي و مانند آن است.
مجموعه منشآت فضل الله نيز سال ها پيش در ايران به چاپ رسيده است.