طرح تهيه فرمولاسيون ويژه جهت تهيه پودر گوجه‌فرنگي با حداكثر بازدهي و حداقل از دست رفتن رنگ قرمز و ميزان قهوه‌يي شدن به همت يك دانشجوي ايراني موسسه‌اي تحقيقاتي در هند انجام شد.
مهدي قيافه داوودي، دانش‌آموخته دكتري كشاورزي «موسسه مركزي تحقيقات تكنولوژي مواد غذايي» در«ميسور» هند در رساله دكتري خود به مطالعه بر روي افزايش عمر نگهداري و خشك كردن گوجه فرنگي پرداخته است.
يكي از اهداف عمده اين طرح، بهينه‌سازي شرايط نگهداري گوجه فرنگي براي دو واريته مهم تجاري شامل VAR.AVINASH - كه عمدتا استفاده صنعتي دارد - و واريته VAR.MADANAPALLY است كه عمدتا به صورت تازه مصرف مي‌شوند. هدف از اين امر، افزايش عمر نگهداري آن و به حداقل رساندن ضايعات حين نگهداري با استفاده از روش‌هايي همچون بسته‌بندي در اتمسفر تغيير يافته (MAP) و نگهداري در اتمسفر كنترل شده (CA) و مطالعه خصوصيات فيزيكو شيميايي محصولات در حين نگهداري و رسيدن گوجه فرنگي است.
به گزارش ایسنا، مدل سازي رياضي جهت نگهداري گوجه فرنگي در بسته‌هاي با اتمسفر تغيير يافته و استاندارد كردن و بهينه سازي روشهايي جهت توليد پودر گوجه فرنگي با تكيه بر انتخاب نوع ماده افزودني و نوع روش خشك كردن از ديگر اهداف اين طرح است.
در بخش اول تحقيقات اين رساله، بسته‌بندي در اتمسفر تغيير يافته همراه با تعداد ديگر از روش‌ها از جمله استفاده از VENTILATION (حدود 01/0 تا 1/0 درصد) و پوشش‌هاي خوراكي (WAX COATING) انجام شده و محصولات در در جه حرارت‌هاي مختلف نگهداري شدند كه به تغييرات قابل ملاحظه‌اي در خصوصيات فيزيكوشيميايي گوجه فرنگي و تغيير در واكنش‌هاي حين رسيدن تغيير رنگ و فعاليت‌ آنزيم‌ها و تركيبات تغذيه‌اي منجر شد و نهايتا عمر نگهداري گوجه فرنگي تازه تا 42 روز افزايش يافت.
در ادامه، نگهداري گوجه فرنگي در انبارهاي كنترل اتمسفر با تاكيد بر غلظت‌هاي تركيبي گازهاي اكسيژن و دي اكسيد كربن و درجه حرارت نگهداري براي هر دو واريته بررسي و استاندارد شد.
براي انجام اين بخش از آزمايشات، گوجه فرنگي تازه پس از مراحل شست‌وشو و استفاده از مواد ضد قارچ مجاز در انبارهاي مختلف با غلظت گازهاي تركيبي بين 5ـ1 درصد، از اكسيژن و دي اكسيد كربن و درجه حرارت‌هاي معيني نگهداري شد.
نهايتا استفاده از اين روش به افزايش عمر نگهداري محصول تا 56 روز منجر شد كه با احتساب زمان مورد نياز براي تكميل مرحله رسيدن گوجه فرنگي به مدت حدود پنج روز، عمر نگهداري محصول تازه به بيش از دو ماه افزايش يافت كه مدت زمان بسيار مطلوبي جهت نگهداري گوجه فرنگي تازه چه جهت مصارف داخلي و چه مهمتر از آن جهت استفاده در صادرات و حمل و نقل طولاني مي‌باشد.
در فصل سوم پايان نامه كه مربوط به مدل سازي رياضي نگهداري گوجه فرنگي در شرايط MAP مي‌باشد نرم افزارهاي آماري مختلفي در اين خصوص مطالعه و طرح نگهداري گوجه فرهنگي با استفاده از نرم افزار DESIGN EXPERT نسخه 6 جهت هر دو واريته مورد بحث ، برنامه‌ريزي شد.
اطلاعات و داده‌هاي لازم با نگهداري گوجه فرنگي در بسته‌هاي پليمري و با نفوذ پذيري مختلف نسبت به اكسيژن و دي اكسيد كربن و درجه حرارت‌هاي مختلف بين 8 تا 21 درجه سانتيگراد به دست آمد.
اطلاعات آزمايشگاهي به دست آمده به لحاظ آماري تجزيه و تحليل شد و مدل‌هاي رياضي معادلات ويژه‌اي جهت تخمين تغييرات گازهاي مختلف در داخل بسته بندي گوجه فرنگي و همچنين تخمين مدت زمان نگهداري گوجه فرنگي در بسته‌ها و درجه حرارت‌هاي مختلف به دست آمد.
از مزاياي اين طرح و استفاده از مدل‌هاي رياضي در فن آوري پس از برداشت محصول اين مي‌باشد كه در صورت تغيير شرايط نگهداري از جمله درجه حرارت و نوع بسته بندي نيازي به تكرار آزمايشات و صرف وقت و هزينه نمي‌باشد و با داشتن فاكتورهاي اوليه مي‌توان نتيجه طرح را با ضريب اطمينان بالاتر از 80 درصد تخمين زد.
اين روش مي‌تواند به عنوان ابزار مهمي در برنامه‌ريزي‌هاي گسترده‌تر جهت نگهداري انواع محصولات كشاورزي باشد و قابل تعميم به ساير محصولات باشد.
در مرحله بعدي تحقيقات، تهيه پودر گوجه فرنگي با تاكيد بر بهينه سازي نوع و غلظت مواد افزودني و اختلاف بين خشك‌كن‌هاي مختلف مورد بررسي قرار گرفت.
اثر تركيبات مختلف از جمله KMS، نمك‌هاي كلسيم، نمك‌هاي سديم و مخلوط آنها در غلظت‌هاي گوناگون در خشك‌كن‌هاي كابينتي، تونلي مداوم و خورشيدي بر روي خصوصيات فاكتورهاي، شرايط خشك كردن و خصوصيات محصول نهايي بررسي شد.
از جمله فاكتورهاي مورد بررسي درجه خشك شدن‌، تعمير در رنگدانه ليكوپن، تغييرات در ميزان قهوه‌يي شدن محصول ميزان REHYDRATION يا بازيابي مجدد محصول رطوبت نسبي در حال تعادل (ERH) و فاكتورهاي عمومي از جمله رطوبت، درصد قندها و.... مي‌باشد.
نتيجه طرح تهيه فرمولاسيون ويژه جهت تهيه پودر گوجه فرنگي با حداكثر راندمان و حداقل از دست رفتن رنگ قرمز و ميزان و قهوه‌يي شدن در خشك‌كن‌هاي مختلف مي‌باشد؛ به طوري كه پودر گوجه فرهنگي پس از شش ماه نگهداري با توجه به نتيجه آزمايشات حسي انجام شده بسيار نزديك و قابل مقايسه با پودر تازه‌ از لحاظ رنگ، طعم، و قابليت آبگيري، مجدد مي‌باشد.
پودر گوجه فرنگي به دست آمده مي‌تواند در فرمولاسيون تهيه انواع محصولات غذايي از جمله سس گوجه فرنگي، سوپ گوجه‌فرنگي، غذاي كودك، غذاهاي رژيمي و .... به كار مي‌رود و از آن‌جايي كه قابليت حمل و نقل، بسته‌بندي و نگهداري راحتي دارد، نسبت به محصولاتي همچون رب گوجه فرنگي يا سس‌هاي آماده ارجحيت دارد و به علاوه عامل مهمي در جلوگيري از ضايعات محصولات به خصوص در فصل توليد انبوه مي‌باشد.
در انجام آزمايش‌هاي مربوط به هر يك از مراحل طرح غالبا از روش‌هاي استاندارد و جديد دستگاهي از جمله روش‌هاي كروماتوگرافي ، تشخيص بافت ، آناليز گازها استفاده شده و نتايج در قالب طرح‌هاي آماري با استفاده از نرم افزارهاي مربوطه مورد آناليز آماري قرار گرفتند.