تهران _ ميراث خبر
سايت کتاب_ گروه بين الملل_ ميترا اسدنيا: نفيس ترين نسخه از دستنوشته هاي مينياتوري خمسه نظامي مربوط يه قرن دهم هجري از سال 1973 به كتابخانه بريتانيا اهداشده است. پنج صفحه از اين كتاب هم اكنون در گالري هنروالترز در بالتيمور است.
كتابخانه بريتانيا كه يكي از بزرگترين مراكز جمع آوري و نگهداري ازكتاب ها و نسخه هاي خطي جهان است، در مجموعه آثار آسيايي خود يكي از نفيس ترين دستتوشته هاي مينياتوري خمسه نظامي را که مربوط به قرن دهم هجري است، معرفي و ارائه كرده است.
اين نسخه اگرچه تنها نسخه موجود از خمسه نظامي نيست اما يكي از نفيس ترين نسخه هايي است كه در سال 1595 به فرمان اكبر شاه امپراتور مغولي هند و به دست هنرمند محبوبش «عبدالرحيم» ، زماني كه اكبرشاه مقر امپراتوري و تمام كارگاه هاي هنري و صنعتي دربارخود را به لاهور منتقل كرده بود، به رشته تحرير درآمده است.
کتابخانه بريتانيا در اطلاعيه اي ضمن معرفي اين اثر تاريخي – هنري آورده است:«اين نسخه با يكي از نفيس ترين و باشكوه ترين متدهاي خوشنويسي ايراني نوشته شده است كه به خط نستعليق شهرت دارد. هنرمند خوش نويس اين اثر عبدالرحيم از جمله خوشنويسان معروفي است كه خاندانش تا سه نسل قبل از او به اين هنر اشتغال داشته اند. در يكي از تصاوير موجود در صفحات پاياني كتاب، تصويري از اين هنرمند درميان ابزار كارش در حالي كه به نگارش مشغول بوده، نقش شده است.»
كتابخانه بريتانيا درباره ويژگي هاي هنري و تاريخي اين كتاب آورده است:« نگارش اين اثراز زماني كه عبدالرحيم خان كارخود را آغاز كرد، مدت دو سال طول کشيد. سپس نوبت به بيست هنرمند نگارگر رسيد كه آنان نيز به مدت دو سال ديگر در كارگاه عظيم دربار امپراتور مغولي هند كار نقاشي اين اثر را به پايان رساندند. در اين اثر هربخش يا هر چهره صرفا به وسيله يك نقاش و هنرمند كار شده است و هر هنرمند تنها به تصويرگري يك چهره، پيش زمينه، اشيا يا اندام ها پرداخته است. در نتيجه از آن جا كه كيفيت اثر در اين كارگاه هاي هنري اهميت بسزايي داشته، آن چه كه امروزه به عنوان پروسه سوخت يا تحليل فرصت مطرح است، مورد توجه هنرمندان اين قبيل آثار نبوده است.»
به گفته مسئولان و محققان كتابخانه بريتانيا نكته جالب در اين اثر هنري همين ويژگي است كه نه تنها يك نسخه ادبي و خوشنويسي و مينياتوري ايراني است كه نام هر يك از هنرمندان را در ذيل هر اثر اعم از نقاشي و خوشنويسي درج كرده است. از اين رو مي توان گفت اين نسخه دستنوشته ادبي به نوعي بازگو كننده بخشي از تاريخ هنرهاي كهن شرقي است. بنا بر مندرجات اين كتاب، رياست اين گروه از نقاشان برعهده يك ايراني به نام خواجه عبدالصمد بوده است اما از نام برخي از نقاشان ديگر از قبيل« منوهر» و «مدهو » كه در كتاب ذكر شده ، چنين برمي آيد كه بسياري از آنان نام هاي هندو داشته اند كه خود شاهدي بر همگرايي فرهنگي اديان و فرهنگ هاي مختلف در دربار و حكومت اكبر شاه داشته است.»
اين دستنوشته تاريخي، هنري و ادبي براي نخستين بار توسط «دايسون پرنين» C.W. Dyson Perrins، در سال 1958 به موزه بريتانيا اهدا شد اما از سال 1973 همراه با بخش هاي جدا شده اي از آن به كتابخانه بريتانيا منتقل شده است. دايسون پرنين، اين نسخه از دست نوشته خمسه را در سال 1909 به دست آورده بود كه در آن زمان پنج صفحه از آن كه شامل چندين اثر نقاشي است، مفقود شده بود. اين پنج صفحه مفقود شده نيز بعدها بدست آمد كه هم اكنون در گالري هنر والترز در بالتيمور نگاهداري مي شود.
اين اطلاعيه در مورد نحوه دستيابي دايسون پرنين به اين نسخه تاريخي –هنري هيچ اشاره اي نكرده است.
دايسون پرنين از جمله معروفترين چابخانه داران و مجموعه داران ظروف چيني ، كتاب، گراورهاي چوبي و دستنوشته هاي كمياب تاريخي در انگلستان بود كه تعداد زيادي آثار منحصر به فرد تاريخي را با عالي ترين ارزش هاي هنري و فرهنگي به موسسات فرهنگي كشور خود از جمله موزه ويكتوريا و آلبرتا گالري ملي و موزه بريتانيا اهدا كرده است.
او پس از جنگ دوم جهاني طي چند برنامه حراج، كتاب هاي خطي خود را با هدف احيا مجدد چابخانه اش به فروش رساند. كاري كه سبب شد امروزه يكي از معدود شركت هاي مربوط به دوران آغازين انقلاب صنعتي در كشور انگلستان همچنان محفوط و پابرجا بماند.