سيزده سال پيش در ماه مه 1992 آرشيو اسناد و پژوهشهاي ايران پس از نزديک به 8 ماه کار تدارکاتي و تهيه محل، گردآوري، طبقه بندي و مرتب کردن کتب و نشريات و جزوات و اسناد و گذران کارهاي قانوني ثبت آرشيو به عنوان مرکزي غير انتفاعي در برلن رسما کار خود را آغاز کرد. در اولين گزارش آرشيو مي خوانيم "که اين تقلايي هرچند جزئي در برابر جريان غالب و سنتي شده به فراموشي سپردن کوششها و فعاليتهاي مختلف ايرانيان خارج از کشور" است. اين مجموعه فعاليت ها معمولا پس از مدتي بدون هيچ گونه بازنگري و برخورد انتقادي به فراموشي سپرده شده اند، و گردآوري و جمع بندي از آنها براي نسلهاي بعدي عملا غير ممکن شده و ديگر هم اثري از آنها باقي نمي ماند. 11 نفر که خود در فعاليتهاي سياسي ــ اجتماعي و فرهنگي شرکت داشتند بنيانگذاري آرشيو را به عهده گرفتند و بدون هيچ کمک ثابت از موسسات دولتي و غير دولتي، با توجه به امکانات مالي، زماني و... خود آستين را بالا زده و كوشش در انجام اين مهم کردند.

مرکز ثقل کار آرشيو جمع آوري و طبقه بندي و قابل دسترس کردن هرگونه کتاب و يا تحقيقي است که در خارج از کشور و يا در تبعيد انجام گرفته است، ولي مي بايد گفته شود آرشيو فعاليتهاي خود را تنها به خارج از کشور محدود نکرده، تحقيقات، کتب و اسنادي را که به زندگي اجتماعي ايرانيان در درون کشور در معناي وسيع آن پرداخته اند را نيز با توجه به امکانات فني و مالي خود جمع آوري و طبقه بندي کرده است. هدف اوليه بنيانگذاران آرشيو ايجاد کتابخانه نبود ولي در طول اين 13 سال کتابخانه نسبتا قابل توجهي با حدود 8000 جلد کتاب ايجاد شده است .
کارهايي که تاکنون در آرشيو انجام شده را ميتوان به طور مختصر به شرح زير اعلام کرد:
ــ طبقه بندي حدود 110 عنوان نشريه فارسي پيش از بهمن 1357
ــ طبقه بندي حدود 800 عنوان نشريات خارج از کشور پس از بهمن 1357 و در همين مدت زمان طبقه بندي حدود 500 عنوان نشريات چاپ ايران
ــ آرشيو کردن حدود 13000 اعلاميه نهادهاي سياسي ــ اجتماعي، فرهنگي و تجاري به صورت الفبا با تاريخ انتشار. حدود 2000 اعلاميه هنوز مرتب نشده اند.
ــ حدود 2000 جزوه از نهادهاي مختلف مرتب و آرشيو شده اند.
مطالب فوق و 8000 جلد کتاب ياد شده و همچنين مجموعه اي از کتب به زبانهاي آلماني و انگليسي و همچنين بريده جرايد آلماني درباره ايران در کنار مجموعه غني از900 پوستر و کارت پستالهاي چاپ شده مربوط به ايران در آرشيو نگهداري مي شوند. به علت مشکلات مالي و مکاني متاسفانه از پوسترها و کارت پستالها به صورت حرفه اي نگهداري نمي شود.
در طي اين مدت آرشيو زنان نيز در محل آرشيو برپا شده که مجموعه غني از فعاليتهاي زنان، بويژه در خارج از کشور و تبعيد را در بر مي گيرد. علاوه بر آن مجموعه نسبتا کوچکي از اسناد زبانهاي ديگر ايراني بويژه کردي و آذري و همچنين مجموعه نسبتا قابل توجهي از اسناد سمعي و بصري در آرشيو برلن قابل دسترسي است.
در سطح علني، آرشيو علاوه بر انتشار 3 جلد کتاب در مورد ترور و دادگاه ميکونوس، سمينارها و جلساتي نيز در مورد مسائل ايران برگزار نموده است.
آرشيو به صورت مرتب 2 روز در هفته، سه شنبه ها و شنبه ها از ساعت 14 تا 19 به وقت برلن براي عموم باز است. اعضاي آرشيو در قبال حق عضويت ساليانه مي توانند کتابهاي کتابخانه را قرض گرفته، حق استفاده از اسناد و مجلات و ... در محل آرشيو براي همگان به طور رايگان امکان پذير است. آرشيو اين امکان را دارد که مدارک و اسنادي را براي علاقمندان و محققان کپي کرده و با اخذ هزينه کپي و پست ارسال کند. محققان و کارشناسان زيادي کارهاي تحقيقاتي خود را در آرشيو انجام داده اند و کساني که حتي از کشورهاي ديگر به برلن آمده اند با هماهنگي قبلي با مسئولان آرشيو امکان استفاده از آن را در تمامي روزهاي هفته داشته اند.

روز جمعه 20 مه 2005 در مراسمي که به مناسبت سيزدهمين سالگرد تاسيس آرشيو برگزار شد، مسئولان اين مرکز ضمن اشاره به کارهاي انجام شده فوق به کارهايي که آرشيو در دست دارد و همچنين کمبودهاي آن نيز اشاراتي کردند، از جمله فعال تر کردن سايت اينترنتي آرشيو و همچنين استفاده از اسناد آرشيو به صورت الکترونيکي. مشکل مالي يکي از مهمترين مشکلات آرشيو است که بدون کمک هاي هر چند کوچک ولي مداوم علاقمندان ادامه کاري آن را به طور جدي به مخاطره مي اندازد.
موسيقي و شعر و داستانخواني و فضاي دلنشين براي شرکت کنندگان، بخشهاي ديگري از اين شب سالگرد بود. سيزدهمين سالگرد تاسيس آرشيو در راديوهاي فارسي زبان خارج از کشور انعکاس وسيعي داشت.
22 مه 2005

آدرس آرشيو براي استفاده علاقمندان :
AFDI
Waldemar Str. 36
10999 Berlin- Germany
Tel/Fax : 0049-30-61403948

www.afdi.de
iranarchiv@ gmx.de

شهروند