رهيافت‌هاي اين دانشمند جوان ايراني و همكارانش اميدهاي تازه‌اي را در مهار برخي بيماري‌هاي عفوني كه تاكنون روش درماني موثري براي آنها پيدا نشده و نيز درمان تومورهاي سرطاني ايجاد كرده است.

بر اساس يافته‌هاي دكتر منصور حائري فر و همكارانش در مؤسسه ملي بهداشت آمريكا، نابودي موقت دسته كوچكي از سلول‌هاي سيستم ايمني بدن موسوم به «سلول‌هاي مهار كننده ايمني» (Treg) در مبتلايان به عفونت‌هاي ويروسي مي‌تواند فعاليت دسته ديگري از لنفوسيت‌هاي تي (TCD8) را كه مسووليت نابودي سلول‌هاي آلوده به عوامل عفوني و همچنين تومورهاي سرطاني بر عهده دارند به شدت افزايش دهد.

كشف چنيني سازوكاري مي‌تواند كمك شاياني در شناسايي روش‌ها و تركيبات دارويي براي درمان اين قبيل بيماري‌ها باشد.

دكتر حائري فر كه دوره فوق دكتري خود را در زمينه ايمونولوژي بيماري‌هاي ويروسي در مؤسسه ملي بهداشت آمريكا پشت سر گذاشته و در حال حاضر به عنوان استاد و رييس آزمايشگاه تحقيقات سلول‌هاي TCD8 در گروه ميكروبيولوژي و ايمني شناسي دانشكده پزشكي و دندان‌پزشكي دانشگاه «وسترن انتاريو» كانادا فعاليت دارد در گفت‌وگو با خبرنگار «علمي» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) به تشريح يافته‌هاي خود و اهميت آن در درمان سرطان و طيفي از بيماري‌هاي عفوني ويروسي پرداخت.

دكتر حائري فر كه در سال 1347 در كرمانشاه متولد شده، تحصيلات خود را تا مقطع ديپلم در تهران با پايان برده و سپس تحصيلات دانشگاهي را در مقطع كارداني علوم آزمايشگاهي در دانشگاه شهيد چمران اهواز و دكتري اين رشته در دانشگاه شهيد بهشتي تهران سپري كرده است.

وي 10 سال پيش براي ادامه تحصيل به كانادا رفته و پس از طي دوره فوق ليسانس ايمونولوژي سرطان (با بررسي هورمون‌هاي مؤثر در افزايش عملكرد سلول‌هاي ضد سرطان) در دانشگاه «مانيتوبا» - در شهر «وينيپگ» - طي مدت سه سال و نيم دوره PhD خود را در اين رشته در دانشگاه «دالگاوزي» در شهر «هليفكس» پشت سر گذاشته است.

زمينه تحقيقات دوره دكتري وي بررسي نقش مولكول‌هاي موجود در سطح سلول‌هاي لنفوسيت T در عملكرد اين سلول‌ها بوده است.

دكتر حائري فر سپس براي طي دوره فوق دكتري به مؤسسه ملي بهداشت آمريكا ــ يكي از بزرگترين مركز تحقيقات پزشكي و بيولوژي دنياـ در «مريلند» رفته و حدود سه سال به تحقيق در زمينه ايمونولوژي بيماري‌هاي ويروسي به ويژه ويروس‌هاي آنفولانزا و واكسينيا و نيز سلول‌هاي سرطاني پرداخته است.

دكتر حائري فر در اين مدت كشفيات و موفقيت‌هاي تحقيقاتي جالب توجهي داشته كه از جمله آنها شناسايي تاثير نابودي موقت سلول‌هاي Treg در تشديد فعاليت سلول‌هاي TCD8 عليه عفونت‌ها و تومورهاست.

يافته‌هاي اين تحقيق سال گذشته در ژورنال «ايمونولوژي» - از معتبرترين نشريات علمي اين رشته - منتشر شده است.

چاپ حدود 20 مقاله در مجلات معتبر بين‌المللي و تاليف دو فصل از يك كتاب به زبان انگليسي از ديگر فعاليت‌هاي علمي اين پژوهشگر جوان ايراني است كه از حدود هفت ماه پيش به عنوان استاد و مسوول آزمايشگاه تحقيقاتي به هيات علمي دانشگاه «وسترن انتاريو» كانادا ملحق شده است.

دكتر حائري فر در گفت‌وگويي تلفني با خبرنگار «پژوهشي» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) با اشاره به اين كه در حال حاضر ادامه تحقيقات خود در NIH را در زمينه شناسي عوامل و پروتكل‌هاي مختلف افزايش دهنده فعاليت سلولهاي ايمني (TCD8) پي مي‌گيرد، خاطر نشان كرد: اين سلول‌ها زيرگروهي از لنفوسيت‌هاي T از اجزا اصلي سيستم ايمني بدن هستند كه تخصص آنها شناسايي و نابود كردن سلول‌هاي سرطاني يا سلول‌هايي است كه توسط باكتري‌ها و ويروس‌هاي درون سلولي آلوده شده‌اند البته فعال شدن سلول‌هاي TCD8 با وجود اهميت حياتي كه در درمان اين قبيل بيماري‌ها دارند به مثابه شمشيري دو لبه است.

به گفته وي در برخي بيماري‌ها از جمله بيماري‌هاي خود ايمني مثل ديابت نوع اول، اين سلول‌هاي نابودگر به دلايلي فعال شده و در نتيجه بافت‌هاي سالم بدن را نابود مي‌كنند؛ نمونه ديگري از فعال شدن نامطلوب سلولهاي CD8 در پيوند اعضاء است كه فعال شدن آنها در سلول‌هاي فرد گيرنده پيوند باعث دفع عضو پيوندي مي‌شود.

دكتر حائري فر خاطر نشان كرد: در حال حاضر آزمايشگاه‌ها و مراكز تحقيقاتي متعددي در اروپا، آمريكا و كانادا از دو جنبه متفاوت در زمينه سلول‌هاي TCD8 تحقيق مي‌كنند كه يكي يافتن روش‌ها و سازكارهايي براي افزايش فعاليت اين سلول‌ها به منظور درمان بيماران مبتلاء به سرطان يا عفونت‌هاي ناشي از ويروس‌ها و ساير ميكروارگانيسم‌ها و ديگر دستيابي به پروتكل‌ها و روش‌هايي براي كاهش فعاليت اين سلول‌ها به منظور درمان بيماري‌هاي خود ايمني يا جلوگيري از دفع بافت‌هاي پيوندي است. زمينه اصلي تحقيقات ما در آزمايشگاه دانشگاه «وسترن انتاريو» نيز شناسايي عوامل و مواد موثر در افزايش فعاليت سلول‌هاي TCD8 به منظور درمان مبتلايان به عفونت‌هاي ويروسي است.

اين ايمونولوژيست جوان ايراني در ادامه به كشفيات و يافته‌هاي تحقيقاتي قابل توجهي كه در دوره فعاليت در مؤسسه ملي بهداشت آمريكا داشته اشاره كرد و به ايسنا گفت: يكي از زمينه‌هاي اصلي تحقيقات من در NIH بررسي تاثير سلول‌هاي مهار كننده ايمني در فعاليت سلول‌هاي TCD8 بود. سلول‌هاي مهار كننده ايمني از حدود 25 سال پيش مورد توجه دانشمندان قرار گرفته بودند ولي ساختار آنها از لحاظ سلولي - مولكولي مشخص نبود تا اين كه حدود پنج سال پيش دانشمندي ژاپني اين سلول‌ها (+CD4 و +CD25) را كشف كرد.

دكتر حائري فر تصريح كرد: دكتر ساگاگوشي ــ كاشف سلول‌هاي مهار كننده سيستم ايمني ــ در آزمايش‌هاي خود متوجه شد كه وقتي اين سلول‌ها از بدن موشها خارج شوند، آنها به بيماري خود ايمني مبتلاء مي‌شوند و وقتي دوباره اين سلول‌ها به بدن آنها وارد مي‌شود، عملكرد منفي سيستم ايمني موشها، رفع و بيماري آنها درمان مي‌شود. اين كشف عرصه جديدي را در تحقيقات ايمونولوژي گشود و در حال حاضر دانشمندان زيادي بر روي سلول‌هاي CD4 و CD25 كار مي كنند.

استاد ايراني دانشگاه «وسترن انتاريو» اضافه كرد: سلول‌هاي مهار كننده سيستم ايمني (Treg) كه دو ماركر +CD4 و +CD25 را در سطح سلول دارند، جزء كوچكي از لنفوسيت‌هاي T هستند كه كار اصلي آنها جلوگيري از بروز بيماريهاي خود ايمني است. ما در تحقيقاتمان با استفاده از آنتي بادي‌هاي ويژه اين سلول‌هاي مهار كننده را از بين برديم و مشاهده كرديم كه فعاليت سلول‌هاي TCD8 عليه عفونت‌ها افزايش يافت.

وي تصريح كرد: تعدادي از دانشمندان اثر اين آنتي بادي‌ها را عليه تومورهاي سرطاني بررسي كرده بودند ولي زماني كه ما شروع كرديم كسي روي بيماري‌هاي ويروسي كار نكرده بود و ما براي اولين بار تاثير از بين بردن موقت سلول‌هاي مهار كننده از طريق مصرف آنتي بادي‌ها بر افزايش عملكرد سلول‌هاي نابود كننده عفونت‌هاي ويروسي را نشان داديم.

دكتر حائري فر خاطر نشان كرد: نتايج اين تحقيق در مراكز تحقيقاتي داخل و خارج آمريكا مورد توجه قرار گرفته و حتي در مؤسسه ملي بهداشت به مرحله آزمايش‌هاي انساني رسيده كه بسيار اميدواريم بتواند به شناسايي روش‌هاي مؤثر درمان بيماري‌هاي عفوني و سرطان‌ها منجر شود.

اين استاد جوان در ادامه درباره ارتباط خود با ايران و ديدگاهش نسبت به فضاي علمي دانشگاه‌هاي كشور به ايسنا گفت: در طول 10 سالي كه از ايران مهاجرت كرده‌ام همواره ارتباط نزديكي با كشور داشته‌ام و تقريبا هر دو سال يك‌بار به ايران آمده‌ام و ضمن ارتباط با برخي استادان خود در كنفرانس‌هاي علمي نيز شركت داشته‌ام و به هر حال در هر كجاي دنيا كه زندگي كنيد نمي‌توانيد ايران را فراموش كنيد و خواه ناخواه با شنيدن نام ايران ذهن و دل انسان به سوي آن پر مي‌كشد.

وي افزود: طي سال‌هاي تحصيل و تحقيقم در ايران، كانادا و آمريكا از جمله در NIH كه محققان زيادي از مليت‌هاي مختلف در آن كار مي‌كنند با استادان و دانشجويان زيادي از كشورهاي مختلف برخورد داشته‌ام و به جرات مي‌توانم بگويم كه دانشجويان و استادان ايراني از نظر استعداد بسيار برتر و غير قابل قياس با همتايان خارجيشان هستند اما مشكلي كه وجود دارد ضعف زير بناي تحقيقاتي و كمبود اعتبارات پژوهشي دانشگاه‌هاي ماست كه البته شنيده‌ام در سال‌هاي اخير اين وضعيت رو به بهبود است و اميدوارم با رفع اين موانع زمينه شكوفايي استعدادهاي درخشاني كه در ايران وجود دارد فراهم شود.

دكتر حائري فر در پايان مقيد بودن دانشگاه‌ها به تامين آزمايشگاه و امكانات تحقيقاتي استادان و وجود سيستم گرنت (پژوهانه) كه امكان تامين بودجه كافي براي جذب دانشجويان تحصيلات تكميلي و متخصصان مورد نيز جهت پيشبرد طرحهاي تحقيقاتي را به استادان دانشگا‌ه‌هاي خارج كشور مي دهد را از جمله عمده‌ترين وجوه تمايز نظام تحقيقات دانشگاهي كشورهاي پيشرفته با ايران عنوان كرد و اظهار داشت: در اينجا استادان مقداري از وقتشان را به تدريس در مقاطع مختلف دانشگاهي اختصاص داده و عمده كارشان پرداختن به تحقيقات است و دانشگاه‌ها نيز خود را موظف مي‌دانند كه امكانات لازم را در اختيار استادانشان قرار دهند در حالي كه در ايران متاسفانه استادان بيشتر به عنوان مدرس شناخته مي‌شوند و درصد كمي از آنها كار تحقيقاتي مي‌كنند.