مصاحبه اختصاصي تاپ ايرانيان با دكتر سيد احمد شمس
آقای دکتر شمس شما به عنوان دبیر کل انجمن دوستداران ایران مجموعه فعالیت های این انجمن را چگونه توصیف می کنید . ضمن اینکه با توجه به نزدیک شدن به انتخابات تشکل هایی از این دست تا چه حدود به استقلال خود می توانند پایبند باشند ؟
ببینید من به جرأت اعلام می کنم انجمن دوستداران ایران هر سازمانهای غیر دولتی که به واقع هیچ اقدام سیاسی در محیط آن انجام نمی شود و کاملا" در چهارچوب اهداف و وظائف سازمان های غیر دولتی حرکت می نماید .
بله از طرفی هم متاسفانه شاهد ورود بعضی سازماهای غیر دولتی به برخی بازیها ، فعالیت ها و جناح بندی ها ی سیاسی کشور هستیم و برخی احزاب در انتخابات ها رسما" خواستار همکاری سازمانهای غیر دولتی با ستادهای انتخاباتی می شوند و بعضا" از اعتبار و نام آنها در فعالیت های خود کاملا استفاده می نمایند .
یعنی کمبود بودجه یا مشکلات مالی موجب اتصال آنان به جریانهای سیاسی می شود ؟
بله متاسفانه برخی سازمانهای غیر دولتی نیز به دلیل کمبود بودجه و نداشتن اعتبارات مالی کافی جهت ادامه فعالیتهای خود به همکاری باستادهای انتخاباتی و احزاب تن می دهند تا از این رهگذر بخشی از نیازهای مالی خود را بتوانند حل نمایند و این هشداری به برخی از دست اندرکاران امور اجرایی کشور است که چنانچه به وظایف خود عمل ننمایند و در اجرای طرح ها از مشارکت سازمانهای غیر دولتی استفاده ننمایند ، گاه دچار آفت هایی از این دست می شویم و سازمانهای غیر دولتی را ناخواسته به دامان جریانهای سیاسی سوق می دهیم .
لذا بر این نکته اصرار دارم که یک سازمان غیر دولتی زمانی مردمی است و می تواند نماینده و مورد اعتماد مردم باشد که وارد جریانات سیاسی نشود و خود را از ساختار قدرت دور نگه دارد -در این صورت استقلال خود را حفظ می نماید و به هیچ جریانی وابسته نبوده ، می تواند مطالبات و خواسته های مردم را بدون هیچ گونه پروایی طرح ، و به رسالت واقعی خویش عمل نماید اما وابستگی به جریانات سیاسی با حفظ استقلال سازمان های غیر دولتی منافات داشته و موجب خواهد شد که آن سازمان غیر دولتی- بخشی از مردم را که همفکر با جریان سیاسی انتخاب شده توسط آن تشکل نیستند از دست بدهد ، در حالیکه یک سازمان غیر دولتی بایستی محل تعامل و حضور تمامی سلیقه ها ، افکار و عقاید باشد و این برتری یک سازمان غیر دولتی نسبت به یک حزب سیاسی است که شمولیت بیشتری در استفاده از توانمندیهای افراد مختلف دارد ، در حالیکه یک حزب فقط می تواند از توانمندی های افراد همفکر و همسوی خود در مسائل سیاسی استفاده نماید اما یک سازمان غیر دولتی چون حول محور مسائلی که مورد اتفاق همگان در حوزه های فرهنگی ، هنری ، ورزشی ، محیط زیست ، خیریه و ... است فعالیت می نماید ، امکان استفاده از توانمندیهای تمامی سلیقه ها و افراد را دارد .
آفت و چالش های پیش روی این سازمانهای نیمه دولتی چه مواردی است ؟
سازمانهای غیردولتی جهت رسیدن به اهداف- و یافتن مسیر واقعی وصحیح خود در کشور – با آفتها و موانعی روبرو هستند.
در حال حاضر مهم ترین مانع جدی که بر سر راه فعالیت سازمانهای غیر دولتی قرار دارد- عدم شناخت ماهیت وجودی و وظائف سازمانهای غیر دولتی – از سوی مسئولان ذیربط است – وحتی جالب تر آنکه – برخی از دستگاهها و ارگانهائی که ادعای متولی بودن سازمانهای غیر دولتی را نیز دارند – نسبت به ساختار تشکل های غیر دولتی و شرح وظائف و هم چنین کارکرد مثبت آنها در جامعه ونیز آثار و فوائد مثبت حضور آنها در جامعه – آشنائی ندارند – برخی از مدیران دستگاههای اجرائی خواستار اختیارات بی حد وحصر در حوزه تحت مسئولیت خود بوده و نه تنها همکاری سازمانهای غیر دولتی و اجرای طرحهای مشترک با آنها را هرگز نمی پذیرند – بلکه آن را دخالت در حوزه تحت امر خود می پندارند.
این مشکل راه حلی هم دارد ؟
برای حل این مشکل – اهتمام دستگاههای اجرائی ذیربط در زمینه ی اجرای کلاس های آموزشی کوتاه مدت و برگزاری دوره های آموزش ضمن خدمت برای کلیه مسئولان در سطوح مختلف – اعم از کشوری و منطقه ای در سطح کلان مدیریتی – استانی و نیز شهرستانها – به منظور شناخت ماهیت این سازمانها ونیز شناخت شرح وظائف و هم چنین فوائد همکاری و واگذاری اجرای طرح ها به آن ها – به منظور کاهش تصدی گری دولت که نتیجه مثبت آن عائد دستگاههای دولتی هم خواهد شد – امری لازم وضروری است تا دستگاههای دولتی به این نکته به صورت جدی واقف شوند که سازمانهای غیردولتی همکار و یاریگر بخش های مختلف دولتند ونه رقیب آنها - مناسب است سازمان مدیریت و برنامه ریزی – از شروط واگذاری مسئولیت به مدیران دولتی را – گذراندن دوره آموزشی آشنائی با سازمانهای غیر دولتی و کارکرد آنها – قرار دهد – تا مدیران دولتی به منافع همکاری با این تشکل ها – آشنائی کامل یابند و در نتیجه – در کمترین زمان ممکن – این امر در میان مدیران دولتی به طور کامل شناخته شده و نهادینه گردد- و منافع آن عائد کشور شود.
از دیگر موانع فراروی سازمانهای غیردولتی – عدم شناخت مردم نسبت به کارکرد آن ها و تاثیرات مثبتی که می توانند در جامعه ایفا نمایند- می باشد – مردم هر جامعه ای قطعا مطالبات و خواسته هائی دارند و از آنجا که معمولا بین بدنه حاکمیت و دولت - با مردم – فاصله هائی به طور طبیعی وجود دارد – برای پر شدن این فاصله ها معمولا نهادهای مدنی نقش ایفا نموده و در حوزه های مختلف – هم به نمایندگی از مردم – مطالبات و خواسته های آنها را در سطح جامعه طرح نموده – ونیز در برخی موارد یاریگر و همکار دولت جهت کاهش بار وظائف آنها می باشند .
مهمنرین تفاوت تشکل های غیر دولتی و احزاب در چه مواردی است ؟
جدا از احزاب که کارکرد آنها در حوزه سیاست و فعالیت هائی در جهت رسیدن به قدرت ومدیریت کشور می باشد که البته این امر برای ادامه حیات و پویائی یک جامعه فعال – ضروری است – سازمان های غیر دولتی نیز در حوزه های مختلف می توانند – این نقش را به غیراز حوزه سیاست و فعالیت های تجاری واقتصادی مستقیم – در سایر عرصه ها به عهده گیرند- هر چند در بسیاری از کشورها سازمان های غیر دولتی -علاوه بر فعالیت در عرصه های دیگر - در حوزه سیاست هم فعالیت می نمایند – و گاه حوزه فعالیت یک تشکل غیر دولتی صرفا سیاسی بوده و مثلا در انتخابات ها حضوری فعال داشته و حتی کاندیدا معرفی می نمایند – اما در کشور ما – تشکل های غیر دولتی از ورود به سیاست منع شده اند و تصور می شود این منع هم دارای محاسنی است که در ادامه بدان پرداخته خواهد شد .
چطور می توان نقش پر اهمیت تشکل های غیر دولتی را به جامعه انتقال داد ؟
از جمله راههائی که باعث شناخت بیشتر مردم نسبت به تشکل های غیر دولتی می شود – حضور جوانان جامعه از بدو ورود به دوران جوانی – در این گونه فعالیت ها می باشد – روانشناسان – چند عامل را به عنوان عوامل تاثیر گذار در دوره جوانی بر شمرده اند که می توان از آن جمله به رسانه های گروهی – خانواده – مدرسه – نهادهای دینی – و گروه دوستان اشاره نمود – با توجه به حساسیت دوره جوانی و بحران بلوغ – گروه دوستان که بعضا از آن به همسایه گروه بزهکاری نام برده می شود –و مکانی است که به دلیل شکاف نسل ها – ناگفته های جوانان در آن محیط با دور هم جمع شدن تعدادی هم سن و سال – وبیان درد دل ها و خواسته های آنان – به دور از چشم بزرگتر ها اتفاق می افتد – وگاه در صورت عدم نظارت و یا محیط نا مناسب – ممکن است به کانون خطری برای آینده آنان و جامعه – و شروع بزهکاری و بستر زایش آسیب های اجتماعی تبدیل شود – اما در صورت وجود استعدادهای مناسب در جوانان - و علاقه آنان به فعالیت در حوزه های مختلف – گروه دوستان می تواند بهترین مکان و بستر برای شروع و ورود جوانان –جهت حضور در سازمان های غیر دولتی و گرد هم جمع شدن آنان در محیطی مناسب برای رشد استعدادها و تمرین مدیریت و فعالیت – به منظور آماده سازی آنان جهت ورود به عرصه فعالیت های بزرگتر در جامعه کلان کشور ونیز بیان مطالباتشان بطور منسجم ونه توده وار - می باشد 0
در این صورت – علاوه بر رشد استعدادهای جوانان در زمینه های مختلف و فعالیت در عرصه سازمان های غیر دولتی – در زمینه هائی چون مسائل فرهنگی – هنری – ورزشی – اجتماعی – مذهبی – محیط زیست – خیریه و ...... و هم چنین ایجاد شبکه های سازمان های غیر دولتی – ضمن ایجاد تعامل و ارتباطات متقابل با سایر سازمان های غیر دولتی - علاوه بر ایجاد فضای سالم ومناسب در کشور و مقابله با بحران های اجتماعی دوره جوانی – عرصه مناسبی جهت شناساندن کارکرد سازمان های غیر دولتی به نسل جوان و شناخت کارکرد های مفید آن پدید خواهد آمد – هم چنین در تعامل فی مابین تشکل های غیر دولتی جوانان با سایر تشکل ها – دامنه شناخت -از مرز جوانان فراتر رفته و زمینه شناخت این تشکل ها در میان دیگر اقشار مختلف مردم نیز پدید خواهد آمد .
بانوان جامعه نیز به دلیل گستردگی حوزه فعالیتشان – و هم چنین حضور در تشکل های غیر دولتی با موضوع زنان و نتائج مثبت و مناسبی که از فعالیت آنان در جامعه پدیدار می شود – می توانند کارکرد مثبت سازمان های غیر دولتی به خصوص در حوزه زنان را به قشر زنان جامعه منعکس نمایند.
آیا شما فکر می کنید سازمانهای غیر دولتی در معرض سیاست زدگی قرار دارند ؟
بله یکی دیگر از مهترین آفت ها و موانعی که فراروی فعالیت های سازمان های غیر دولتی قرار دارد سیاست زدگی و ورود به جریانات سیاسی خاص است . همان گونه که اشاره در برخی کشورها مطابق قوانین خاص آنها ، فعالیت در امور سیاسی برای سازمانهای غیر دولتی منعی ندارد حتی موضوع فعالیت برخی تشکل های غیر دولتی ، سیاسی تعریف گردیده و در اکثر رویدادهای سیاسی کشور از جمله انتخابات ها ، حضوری فعال و پررنگ دارند اما در کشور ما مطابق با دستورالعمل های موجود ، سازمان های غیر دولتی بایستی کاملا غیر سیاسی باشند و تصور می شود این منع قانونی نیز دارای محاسن و فوائدی است ، چرا که سیاست با قدرت آمیخته است ، و ورود به عرصه سیاست از این جهت خطرناک و مهلک است ، اگر سازمانهای غیر دولتی وارد مسائل سیاسی شوند و برای رسیدن به قدرت یا مستقیما" تلاش نمایند و یا از برخی جریان ها برای رسیدن به قدرت و سهم خواهی در مدیریت سیاسی کشور حمایت نمایند طبیعی است جدا از آنکه از اهداف اصلی خود باز خواهند ماند ، از کارایی آن ها در جامعه کاسته شده و در نتیجه اعتماد مردم نسبت به آن ها کاهش خواهد یافت چرا که با ورود به بازیهای سیاسی وجناح بندی ها مرسوم کشور جهت رسیدن به قدرت ، حالت مردمی خود را از دست خواهند داد و دیگر نمی توانند حد واسط بین مردم و دولت عمل نمایند .
یعنی فقط فعالان اجتماعی در سازمان های دولتی هستند و کار سیاسی نمی کنند ؟
خیرالبته برخی فعالان اجتماعی که در حوزه های مختلف ، فعالیت می کنند علاوه بر حضور در سازمان های غیر دولتی در برخی احزاب سیاسی هم عضویت دارند و هنگام حضور در فعالیت های سیاسی ، هرگز از نام ، اعتبار و امکانات سازمان غیر دولتی متبوع خود استفاده نمی کنند که در این صورت هم منع قانونی وجود نداشته و به این نوع حضور و فعالیت ، اشکالی وارد نیست یعنی یک فرد هم می تواند در یک سازمان غیر دولتی عضو بوده که شرط حضور در آن تشکل ، غیر سیاسی بودن است و مادامی که در حال فعالیت در محیط آن سازمان غیر دولتی می باشند ، حق فعالیت سیاسی به نفع یا بر علیه هیچ جریان سیاسی کشور را نداشته و نیز از هر گونه اقدام سیاسی باید بپرهیزند ، و آن فرد می تواند علاوه بر آن ، در یک حزب سیاسی نیز فعالیت داشته باشد مشروط بر آن که هنگام فعالیت در محیط آن حزب سیاسی ، هرگز از عنوان و اعتبار سازمان غیر دولتی که در آن عضویت دارد جهت پیشبرد اهداف سیاسی حزب متبوع خود استفاده ننماید ، هر چند رعایت این اصول بصورت هم زمان امری سخت و مشکل ، اما شدنی است ، امروزه شاهد حضور بسیاری از چهره های سیاسی جریانهای مختلف در فعالیت های اجتماعی ، فرهنگی در سازمانهای غیر دولتی هستیم که به واقع هیچ اقدام سیاسی در محیط آن تشکل غیر دولتی انجام نمی دهند و کاملا" در چهارچوب اهداف و وظائف سازمان های غیر دولتی حرکت می نمایند .
اما از طرفی متاسفانه شاهد ورود بعضی سازماهای غیر دولتی به برخی بازیها ، فعالیت ها و جناح بندی ها ی سیاسی کشور هستیم و برخی احزاب در انتخابات ها رسما" خواستار همکاری سازمانهای غیر دولتی با ستادهای انتخاباتی می شوند و بعضا" از اعتبار و نام آنها در فعالیت های خود کاملا استفاده می نمایند ، متاسفانه برخی سازمانهای غیر دولتی نیز به دلیل کمبود بودجه و نداشتن اعتبارات مالی کافی جهت ادامه فعالیتهای خود به همکاری باستادهای انتخاباتی و احزاب تن می دهند تا از این رهگذر بخشی از نیازهای مالی خود را بتوانند حل نمایند و این هشداری به برخی از دست اندرکاران امور اجرایی کشور است که چنانچه به وظایف خود عمل ننمایند و در اجرای طرح ها از مشارکت سازمانهای غیر دولتی استفاده ننمایند ، گاه دچار آفت هایی از این دست می شویم و سازمانهای غیر دولتی را ناخواسته به دامان جریانهای سیاسی سوق می دهیم .
لذا بر این نکته اصرار دارم که یک سازمان غیر دولتی زمانی مردمی است و می تواند نماینده و مورد اعتماد مردم باشد که وارد جریانات سیاسی نشود و خود را از ساختار قدرت دور نگه دارد -در این صورت استقلال خود را حفظ می نماید و به هیچ جریانی وابسته نبوده ، می تواند مطالبات و خواسته های مردم را بدون هیچ گونه پروایی طرح ، و به رسالت واقعی خویش عمل نماید اما وابستگی به جریانات سیاسی با حفظ استقلال سازمان های غیر دولتی منافات داشته و موجب خواهد شد که آن سازمان غیر دولتی- بخشی از مردم را که همفکر با جریان سیاسی انتخاب شره توسط آن تشکل نیستند از دست بدهد ، در حالیکه یک سازمان غیر دولتی بایستی محل تعامل و حضور تمامی سلیقه ها ، افکار و عقاید باشد و این برتری یک سازمان غیر دولتی نسبت به یک حزب سیاسی است که شمولیت بیشتری در استفاده از توانمندیهای افراد مختلف دارد ، در حالیکه یک حزب فقط می تواند از توانمندی های افراد همفکر و همسوی خود در مسائل سیاسی استفاده نماید اما یک سازمان غیر دولتی چون حول محور مسائلی که مورد اتفاق همگان در حوزه های فرهنگی ، هنری ، ورزشی ، محیط زیست ، خیریه و ... است فعالیت می نماید ، امکان استفاده از توانمندیهای تمامی سلیقه ها و افراد را دارد .
در صورتی که مدیران دولتی NGO تشکیل دهند ، چالشی برای توسعه کار اجتماعی یا فرهنگی نیست ؟
متأسفانه برخی سازمان های غیر دولتی دولت ساخته است . یعنی برخی از مدیران دولتی دور هم جمع شده اند ویک سازمان غیر دولتی را تشکیل داده اند و متأسفانه در اغلب موارد ، هنگام تخصیص امتیازات خاص به سازمانهای غیر دولتی فعال ، آن سازمان غیر دولتی ، به عنوان تشکل غیر دولتی فعال انتخاب شده و از آن امتیازات استفاده می نماید .
به عنوان مثال در برخی اجلاس های جهانی ، که نمایندگان سازمانهای غیر دولتی سراسر دنیا گرد هم می آیند ، در اغلب موارد سازمانهای غیر دولتی وابسته به برخی سران اجرایی دولتی به این همایشها اعزام می شوند و از حضور سازمانهای غیر دولتی که واقعا" از میان مردم برخاسته و به صورت فعال در عرصه های مختلف کشور بدون هیچ گونه چشم داشتی فعالیت می نمایند ، خبری نیست و همین امر سبب نومیدی و یأس درمیان سایر سازمانهای غیر دولتی می شود ، هرچند حضور دولتمردان در سازمانهای غیر دولتی منعی نداشته و گاه سبب افزایش اعتبار و کارایی یک سازمان غیر دولتی می شود و در بسیاری از موارد سبب می شود که در روند اجرایی امور مربوط به آن سازمان غیر دولتی تسهیل بوجود آید ، اما در زمانی این امر مناسب است که آن سازمان های غیر دولتی به صورت مساوی در کنار سایر تشکل ها به فعالیت بپردازد و از سوی دستگاههای دولتی نگاهی برتر به آنها وجود نداشته باشد و واقعا" در هنگام اعطای امتیازات و انتخاب سازمانهای غیر دولتی فعال ، جانب حق و انصاف در نظر گرفته شده و نیز حتی اگر تخلفی از سوی اینگونه سازمانهای غیر دولتی صورت پذیرفت ، قانون به طور کامل در مورد آنها به اجرا درآید ، نه آنکه قانون فقط در خصوص آن دسته از تشکلهای غیر دولتی اجرا گردد که پشتوانه ای در دستگاه های دولتی نداشته و به محض انجام کوچکترین تخلفی با آنها برخورد صورت می گیرد .
کمک دستگاه های دولتی به NGO ها چگونه است ؟
اعطای یارانه ها ، و نیز بودجه و اعتبار ، همچنین کمکهای بلاعوض به سازمانهای غیر دولتی از سوی دستگاه های دولتی نیز بایستی بر اساس معیارها و موازین قانونی صورت پذیرد و از نفوذ مدیران اجرایی دولتی ، جهت اعطای این اعتبارات و کمکها به برخی سازمانهای غیر دولتی خاص ، سوء استفاده نگردد .
دولت می تواند خود عامل ایجاد تشکل غیر دولتی باشد ؟آیا این شیوه منطقی است ؟
در شرایطی نیز گاه ، دولت خود رأسا" وارد عمل شده و اقدام به تشکیل یک سازمان غیردولتی می کند و با بودجه های کلان دولتی آن سازمان غیر دولتی را حمایت می نماید که این نوع عملکرد ، خود یکی از آفت ها و موانع مهم و جدی فراروی سازمان های غیر دولتی می باشد ، لذا بایستی با نظارت دستگاه های متولی تلاش نمود که سازمان های دولتی با ماهیت واقعی مردمی تشکیل شوند و نیز ساز و کارهایی در جهت اعطای امتیازات و نیز همکاری دولت با تشکل های غیر دولتی ، از جمله واگذاری طرح های مشترک به آنها ، در نظر گرفته شود ، تا روال فعالیت سازمان های غیر دولتی در جامعه قانونمند ، و بدور از هرگونه اقدامات خلاف قوانین و مقررات کشور و نیز عرف رایج باشد .
در صورتی که مدیران دولتی NGO تشکیل دهند ، چالشی برای توسعه کار اجتماعی یا فرهنگی نیست ؟
از جمله موانع بسیار جدی بر سر راه فعالیت سازمان های غیر دولتی ، وجود نداشتن یک قانون کامل که در بر گیرنده تمام موارد مربوط به فعالیت سازمان های غیر دولتی است ، را می توان نام برد که کماکان این خلاء وجود دارد . در سال 1380 که اینجانب در سمت معاون مدیر کل اجتماعی وزارت کشور به فعالیت اشتغال داشتم ، با کمک همکاران محترم حوزه اجتماعی وزارت کشور ، لایحه ای کامل و جامع که از نظر ما تمامی جهات مربوط به فعالیت و نظارت بر عملکرد سازمانهای غیر دولتی کشور در آن لحاظ شده بود تدوین گردید و پس از طی مراحل کارشناسی در وزارت کشور به هیئت دولت ارسال و در آنجا نیز در کمیسیون های تخصصی مورد بررسی دقیق قرار گرفت -( که من هم در برخی از جلسات آن شرکت داشتم )-وسپس جهت تصویب در دستور جلسه هیئت دولت قرار گرفت . دوستان عزیز همان گونه که مطلع هستید یک لایحه از بدو تدوین از مرحله کارشناسی تا تصویب و ابلاغ - بایستی چندین خوان متعدد را بگذراند ، ابتدا در مرحله کارشناسی به صورت مقدماتی تدوین ،آن گاه توسط مدیر کل مربوطه تأیید و بعدا به معاون وزیر مربوطه می رسد در مرحله بعد در شورای معاونین آن وزار تخانه مطرح ،سپس به تأیید وزیر رسیده و پس از آن به هیئت دولت ارسال می شود ، در آن جا در کمیسیونهای تخصصی زیر مجموعه هیئت دولت ، مجددا" مراحل کارشناسی را طی و سپس در هیئت دولت تصویب می گردد - بعد از آن به مجلس فرستاده می شود ، و در کمیسیونهای تخصصی مجلس مطرح و پس از بحث و گفتگو و تغییر و تحولات فراوان در صحن علنی مجلس - به تصویب می رسد سپس در شورای نگهبان جهت مطابقت با شرع و قانون مورد بررسی قرار گرفته و چنانچه دارای ایراداتی بود مجددا" به مجلس بازگشته و اصلاحات لازمه در آن به عمل می آید ، در صورت اصرار مجلس بر نظر خود ، به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال و پس از تصویب نهایی - از سوی رئیس مجلس به رئیس جمهور جهت اجراء به دستگاه های مختلف ابلاغ می شود . طبیعی است در چنین شرایطی- از مرحله تدوین یک لایحه در یک وزارتخانه- طی مراحل کارشناسی از بدو تا بررسی های متعدد در دولت ، مجلس و شورای نگهبان ، گاه ماهیت یک لایحه تدوین شده بارها و بارها مورد تغییر و تحول قرار می گیرد و بعضا" با آنچه از ابتدا در مراحل کارشناسی تدوین گردیده بود تفاوت اساسی پیدا می کند . لازم به ذکر است ، لایحه مد نظر ما در خصوص فعالیت سازمانهای غیر دولتی در همان هیئت دولت متوقف و به مراحل بعدی نرسید .
آنچه که امروز ملاک عمل جهت فعالیت سازمان های غیر دولتی قرار گرفته « مواد 584 و 585 قانون تجارت مصوب 13/2/1311 و الحاقیه اصلاحی ثبت تشکیلات و مؤسسات غیر تجاری مصوب سال 1337 » می باشد . بدان جهت که لایحه مورد نظر ما در خصوص فعالیت سازمانهای غیر دولتی جهت تبدیل شدن به قانون در مجلس ، به سرانجام نرسید - از آنجا که در ماده 182 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی - ایران مصوب سال 1379 در خصوص توسعه فعالیت سازمانهای غیر دولتی - به دستگاه های ذیربط توصیه گردیده بود -به جهت ساماندهی فعالیت و نظارت بر عملکرد سازمانهای غیر دولتی -از سوی وزارت کشور آیین نامه اجرایی این ماده به هیئت وزیران پیشنهاد و در جلسه مورخه 3/10/1380 - آیین نامه اجرایی ماده 182 قانون برنامه سوم توسعه تصویب و در تاریخ 9/11/1381 به دستگاه های اجرایی ابلاغ گردید و هم اکنون ملاک عمل جهت فعالیت سازمانهای غیر دولتی قرار گرفته است . لذا با توجه به قدیمی بودن قانون تجارت مربوط سال 1311 ، و در بر نداشتن تمامی جهات مربوط به فعالیت سازمان های غیر دولتی که در دوماده از قانون فوق ، واصلاحیه آن در سال 1337 ،و اتمام مدت اجرای قانون سوم و چهارم توسعه - خلاء قانونی ، جهت فعالیت سازمان های غیر دولتی وجود دارد که می بایستی توسط دستگاه های ذیربط در این خصوص فکری اساسی شود . در این زمینه همفکری با صاحب نظران و استفاده از دیدگاه های فعالان سازمانهای غیر دولتی امری ضروری است تا قانونی کاربردی و مطابق واقعیتهای موجود تدوین گردد - تا تمامی دستگاههای دولتی وسازمانهای غیر دولتی بدان عمل نمایند...
دکتر شمس موارد دیگر از عدم یکدستی قانون که موجب چالش جدی پیش روی سازمانهای دولتی است چه موارد دیگری است ؟
از دیگر موانع جدی بر سر راه فعالیت سازمانهای غیر دولتی،تعدد مراکزاعطای مجوزفعالیت می باشد - در حال حاضر دستگاههای مختلفی پروانه فعالیت به سازمانهای غیر دولتی اعطا می نمایند،که البته این مشکل ،خود به نوعی به مسأله فقدان قانون و دستور العمل واحد- جهت فعالیت سازمانهای غیر دولتی -که در گفتار قبلی بدان اشاره شد باز می گردد ،به همین لحاظ به جهت وجود دستور العمل های گوناگون که هیچ یک نتوانسته اندتأمین کننده نظرات همه دستگاهای اجرایی -در خصوص وجود یک مرکز واحد- جهت اعطای مجوز و پروانه فعالیت به سازمانهای غیر دولتی باشند - میان دستگاههای اجرائی اختلاف نظر به وجود آمده و هر یک خود را متولی و مرجع رسیدگی به فعالیت سازمان های غیردولتی می دانند -و همین امر موجب سر در گمی سازمانهای غیر دولتی شده است ،هر چند با توجه به دستور العمل اجرایی هیئت وزیران ،اکثر سازمانهای غیر دولتی با مراجعه به وزارت کشور ، سعی در حل مشکل پروانه فعالیت خود- به این نحو دارند- اما برخی از دستگاههای اجرایی دیگر نیز رأسا" نسبت به اعطای مجوزو پروانه فعالیت اقدام می نمایند .
به جز اخذ این مورد که تعدد متولیان تایید مجوز موجب بروز مشکلاتی می شود آیا اخذ پروانه فعالیت طولانی و زمان بر است ؟
یکی دیگر از موانع فراروی سازمان های غیر دولتی – طولانی بودن زمان صدور پروانه فعالیت برای آن ها می باشد . امروزه مدت زمانی که جهت صدور پروانه فعالیت برای سازمان های غیردولتی طی می شود – بعضا از مرز یک یا دو سال می گذرد - در حالیکه حد اکثر مدت زمانی که به صورت متعارف بایستی طی شود – حد اکثر دو ماه است – در جائی که از یک طرف این دیدگاه – در میان برخی از دولتمردان وجود دارد که بایستی نظارت جدی در خصوص فعالیت سازمان های غیر دولتی وجود داشته باشد – واز طرف دیگر زمان اعطای پروانه فعالیت به آن ها – گاه از مرز یک و دو سال هم گذشته و سازمان های غیر دولتی را گرفتار روند کند و بوروکراتیک اداری کشورمان می نماید – تنظیم ساز وکار مناسب به منظور تسریع در اعطای پروانه فعالیت به آن ها امری لازم و ضروری است .
بر اساس گفته کارشناسان دست اندرکار امور سازمان های غیر دولتی – دستگاههای اجرائی ذیربط - در جلسات بررسی صلاحیت ها – تعداد کمی از پرونده ها را مورد بررسی قرار می دهند – لذا تعداد بسیار زیادی از پرونده ها ی رسیدگی نشده – وجود دارد که علیرغم تشکیل پرونده وتلاش در جهت قانونمند شدن فعالیت هایشان – هم چنان دارای پروانه فعالیت نیستند .
آمار درست و دقیق از فعالان سازمانهای غیر دولتی وجود دارد ؟
خیر متأسفانه آمار دقیقی از سازمان های غیر دولتی که در حال حاضر در کشور ما، در حال فعالیت هستند،وجود ندارد، بدیهی است که مشخص بودن تعداد و آمار دقیق تشکل های غیر دولتی دارای محاسن فراوانی است ،از جمله زمینه شناخت بیشتر مردم با آن ها را فراهم می نماید و هم چنین امکان تعامل دستگاههای دولتی با آنها را هموار می سازد. هر چند بارها توسط مراکز مختلف نسبت به انتشار اسامی سازمان های غیر دولتی کشور و حوزه فعالیت آنها اقدام شده اما قطعا" لیست منتشر شده کامل نبوده و هرگز در بر گیرنده اسامی تمامی NGO ها در کشورنبوده و نام بسیاری ازآن از قلم افتاده است.
لذا با توجه به روند طولانی اعطای مجوز به سازمان های غیر دولتی در کشور ، و عدم امکان دریافت پروانه فعالیت برای همه سازمان های غیر دولتی در مدت زمان کوتاه ،پیشنهاد می گردد با نظارت دولت ،چند شبکه ارتباطی با NGO ها درحوزه های تخصصی مختلف تشکیل گردد ، تا ضمن عضویت تمامی تشکل های غیرموجود در کشور در این شبکه ها -امکان فعالیت موقت آن ها تا زمان صدور پروانه فعالیت میسر گردد ، در این صورت هم مشکل نظارت دولت حل خواهد شد و نیز امکان شناسائی تمامی سازمانهای غیر دولتی در کشور فراهم می شود .
تبعیض هم وجود دارد ؟
بله یکی از موانع وآفت های سازمان های غیر دولتی وجود تبعیض و نگاه متفاوت متولیان امور سازمان های غیر دولتی به آن هاست – متاسفانه این روند از دیر بازی است که در دستگاه های متولی امور تشکل های غیر دولتی وجود دارد – ومیان ساز مان های غیر دولتی نگاهی تبعیض آمیز وجود دارد که این تبعیض گاه به دلیل نگاه سیاسی و همسو بودن با تفکر حاکم و بعضا از دلائل دیگری برخوردار است – طبیعی است که مدیران دستگاه های اجرائی – چه اصلاح طلب و چه اصول گرا –هرگز نبایستی نگاه سیاسی را در ارتباط با تشکل های غیردولتی مدنظر قرار دهند – چرا که سازمان های غیر دولتی بایستی کاملا غیر سیاسی باشند .
نگاه مسئولین دولتی به سازمانهای دولتی چگونه است ؟
چندی است که تفکری در میان بخشی از مدیران اجرایی کشور ایجاد شده که تصور می شود این نگاه به دلیل عدم شناخت آنان نسبت به ساختار و ماهیت وجودی تشکل های غیر دولتی می باشد ، و اگر شناخت و آگاهی مدیران ، با مطالعه شرح وظائف و نیز حضور در دوره های آموزشی مربوط به آشنایی با سازمان های غیر دولتی افزایش یابد ، قطعا این گونه نگاهها کمرنگ تر شده و یا به طور کلی از بین خواهد رفت .
هم اکنون بخشی از مدیران دستگاههای اجرایی ، دیدگاه مثبتی نسبت به سازمان های غیر دولتی نداشته و معتقد به ایجاد محدودیت برای آن ها می باشند ، این افراد وجود سازمان های غیر دولتی را برای نظام تهدید محسوب نموده و تصور می کنند گسترش آن ها خطراتی را برای ساختار مدیریت کشور ایجاد خواهد کرد .
مهمترین راهبرد عملی برای توسعه فعالیت سازمانهای غیر دولتی چیست ؟
از جمله راههای بسط و گسترش فعالیت سازمانهای غیر دولتی ، ارتباط آنها با تشکل های غیر دولتی سایر کشورها و نیز برقراری ارتباط با سازمان های جهانی و NGO های بین المللی است . قطعا" نقش نهادهای مدنی و سازمانهای غیر دولتی سایر کشورها و نیز NGO های بین المللی ، همچون فعالیت هایی که در درون مرزهای یک کشور صورت می گیرد و سازمان های غیر دولتی یاریگر دولت در انجام فعالیت های اجتماعی می باشند ، در روابط متقابل دیگر کشور ها و ارتباطات بین المللی حضور سازمان های غیر دولتی و نهاد های مدنی باعث ارتقاء کیفیت و پیشرفت جوامع خواهد شد . همان گونه که جهت ارتباط میان ملت و دولت در یک کشور ، وجود تشکلهای انسجام یافته ی مردمی ، امری لازم و ضرروی است تا از انتقال مطالبات مردم به صورت توده وار و پوپولیستی جلوگیری شود ، ارتباط میان دو ملت و نیز ارتباطات بین المللی با سازمان های غیر دولتی جهانی هم مستلزم ایجاد تشکل های منسجم در کشورها بدین منظور می باشد . در همین راستا چندی است با همکاری وزارت امور خارجه و وزارت کشور انجمنهای دوستی ایران و سایر کشور ها در حال شکل گیری است که در خصوص مزایا و کارکرد مثبت آنها در گفتارهای بعدی مطالبی بیان خواهد شد . علی رغم ضرورت وجود چنین فعالیت هایی ، عدم همکاری بخشهای مختلف دولت از جمله موانعی است که باعث گردیده ، NGO ها در ایجاد ارتباط با سازمان های غیر دولتی سایر کشور ها ونیز سازمان های جهانی و سازمان های غیر دولتی بین المللی ، نتوانند به موفقیت لازم دست یافته و هم اکنون این روابط در پایین ترین سطح ممکن وجود دارد در حالی که در بسیاری از کشورها این روابط بدون کمترین مشکل برای امنیت ملی کشور ها به صورت جدی تداوم دارد . لذا لازم است که در این خصوص تدبیرهای لازم اندیشیده شود و راهکارهای مناسب در این رابطه ایجاد گردد . از جمله راهکارهایی که بنظر می رسد ، تدوین قوانین و دستور العملهای متناسب با واقعیات موجود می باشد که امید است به زودی توسط دست اندرکاران امر تحقق یابد .
مصاحبه : شهره ماهي صفت