"ناصر مجرد" یازده سال به عنوان شاگرد آوازی استاد بنان در خدمت وی بوده و علاوه بر آن 35 سال افتخار مجالست وهم نشینی با وی را داشته است ، وی سال هاست که در منسرت ها و برنامه های گوناون به خواندن آواز مشغول بوده است و علاوه بر آن شاگردان بسیاری را تربیت کرده که هم اکنونه در داخل و خارج از کشور مشغول فعالیت هستند . وی علاوه بر فعالیت موسیقایی خود ، سال ها به عنوان روزنامه نگار در نشریات و مجلات گوناگون به فعالیت پرداخته است .به مناسبت سالروز تولد استاد بنان ، گفت و گویی با وی داشته ایم که در زیر می خوانید :
* آقای مجرد به عنوان کسی که سال ها از محضر استاد بنان بهره برده اید ،ویژگی های شخصیتی او را بر شمرید :
استاد "بنان" یک الگوی کامل انسانیت بود و علی رغم شهرتی که داشت در تمام دوران 40 سالی که در خدمت ایشان بودم،چیزی که بیش از همه در وجود او نمایان بود، خصایل انسانی بسیاری بود که از چشم هیچ کس پنهان نمی ماند." بنان " به علت تمول خانواده ای که از آن بهره مند بود، همیشه آماده کمک به دیگران بود و در عین حال هیچ گاه چشمش به دنبال هیچ کس و هیچ چیز نبود ، او شاگردان بسیاری داشت که از طی سال های تدریس اش از هیچ کدام پولی نمی گرفت و هر کجا که لازم می دانست به آنان کمک هم می کرد ، او در عین حال بسیار خانواده دوست ، با سواد ،شعر شناس و بسیار دقیق بود و همچنین "تلفیق شعر و موسیقی" را می شناخت . چون مهم ترین نکته در موسیقی و به خصوص "آواز " تلفیق شعر و موسیقی است ، یعنی اگر شعری برای آواز مناسب نباشد بهترین خواننده هم که آن را بخواند چیز درستی در نمی آید . بعد از تصادفی که یکی از چشمانش نابینا شد، یک سال از کارهای هنری دور بودند و بعد دوباره فعالیت خود را آغاز کرد و تا سال 1364 که به دلیل بیماری "جهاز هاضمه" فوت کردند ، تا دم آخر توصیه می کردند که درست آواز بخوان . می گفت که کار یک خواننده هیچ وقت کامل نبوده و باید همیشه به دنبال کسب کارهای جدید باشد .
*کدام یک از شاگردان استاد بنان هم اکنون مشغول فعالیت هستند ؟
وی شاگردان بسیاری را تربیت کرده است که از جمله معروف ترین آنها می توان به "کاوه دیلمی" اشاره کرد .آقای شجریان در بخش هایی از دوران یاد گیری شان با استاد بنان کار کرده اند.
* استاد بنان زندگی بسیاری خاصی داشته است ، این به علت تصادفی بوده است که دچارش شده یا علت خاص دیگری داشته است ؟
استاد "بنان" از نظر خانوادگی در جایگاه تمول و ثروت بسیار ویژه ای بود ، او از بازماندگان شاهزادگان قاجار و عمه اش یکی از فامیل های نزدیک "ناصرالدین شاه قاجار" بود ، ضمن آنکه وی دارای روحیات بسیار خاصی بود که با خیلی ها نمی جوشید و دوستان نزدیکش را تنها آقای مرتضی محجوبی ، روح اللله خالقی ، محمدد مجرد ، نورعلی برومند و محمود کریمی تشکیل می دادند.
*ویژگی های کار استاد بنان و بسیاری از اساتید خلف آواز چه بوده است که طی این سال ها استعدادهایی چون آنها ظهور نکردند ؟
نمی شود قطعا گفت که هیچ استعداد قوی ای طی این سال ها به وجود نیامده است ، شاید این اتفاق به زودی بیفتد.کمااینکه در حال حاضر نیز افرادی چون علیرضا قربانی،سالار عقیلی و همایون شجریان مهره های خیلی خوبی هستند و بسیاری که سال ها از بروز چهره ای جدید در آواز قطع امید کرده بودند بار دیگر امیدوار شده اند . اما اگر آقای بنان تا به امروز مانده به خاطر این است که علاوه بر آنکه صدای بسیار خوبی داشتند ، هنرشان این بوده که این هنر را شناخته و به قدر آن پی برده بود ،او اگر غزل و یا تصنیفی را نمی پسندید امکان نداشت که آن را بخواند، ضمن آنکه "بنان" کار موسیقی و خوانندگی را علمی می شناخت . جریان موسیقی در گذشته مثل امروز نبود که بیایند بعد از سه جهار روز تمرین کاری را منتشر کنند. او برای یک کار خوب بیش از شش ماه تمرین می کردند . برای خواندن " آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا ؟" به همراه ارکسترشان مدت ها تمرین می کرد . در آن زمان هیچ کس به دنبال این نبود که کار را سر هم بندی کند .
* در صحبت هایتان به اهمیت "تلفبق شعر و موسیقی" در کارهای " بنان " اشاره داشتید ، در این باره بیشتر توضیح دهید ؟
این بخش را باید یکی از مهم ترین بخش های آواز دانست که خواننده باید به آن آگاه باشد . برای مثال خواننده ای یک غزل را در "همایون" می خواند و چندی بعد آن را در سه گاه اجرا می کند و به همین دلیل است که یک اجرای او خهوب و اجرای دیگرش بی معنا می شود،استاد بنان این مسایل را خوب می شناخت و به قضایا بسیار استادانه نگاه می کرد و به همین علت است که هیچ وقت کسی از او کار درجه دومی را ندید .
* ویژگی دیگر کارهای استاد بنان زیبایی تصانیف و ترانه هایی است که اجرا کرده است ،دراین باره نیز توضیح دهید ؟
قبل از پاسخ به این پرسش باید تفاوتی بین ترانه و تصنیف قایل شد، چیزی که امروز بسیاری از خواننده ها متاسفانه آن را نمی دانند . تصنیف به آن نوع از موسیقی گفته می شود که شعر از اول وجود دارد . شما یک شعر قشنگ را ساخته اید و بعد از یک آهنگ ساز می خواهید که رو ی آن آهنگ بگذارد . این تصنیف است . اما اگر آهنگی ساخته شود که شاعر روی آن شعر بگذارد، ترانه است . غالبا ترانه خیلی قافیه ندارد اما تصنیف قافیه دار است ، متاسفانه حتی در جاهایی که باید حرفه ای به این مساله نگاه شود نیز این دید حرفه ای وجود ندارد، بسیاری از حرفه ای ها هم این روز ها نمی دانند که سرود به آوازهای ریتمیکی می گویند که قاطع و کوبنده است و بیشتر حالت حماسی دذارد . ترانه و تصنیف این حالت ها را ندارد . سرود روی کوک نیم پرده ساخته می شود نه روی کوک یک چهارم پرده . آهنگ ساز در تصنیف و ترانه این محدودیت را ندارد ؛ اما هیچ سرودی نیست که خواننده روی آن تحریر دهد . سرود بر اساس موسیقی اروپایی ساخته می شود . حال تمام این مسایل را استاد بنان با تمام دقت خود می شناختند و بنابراین طبیعی است که کاری را که ارایه می کردند دارای کیفیت بسیار خوبی می بود ، زیرا سرشار از یک نگاه علمی و هنرشناسانه بود .
*شاگردان اساتید بزرگی مانند بنان ، شجریان و ... سعی می کنند تا تمام و کمال شبیه اساتید خود بخوانند ، این مساله تا چه حد اندازه باید لحاظ شود؟
چون ما در ردیف های آوازی ایران نمی توانیم نو آوری داشته باشیم و موسیقی ایرانی قالب خاص خود را دارد ، این موضوع به شرطی که درست و حساب شده باشد اشکالی نخواهد داشت .
به عنوان کسی که سال ها از محضر استاد بنان بهره برده اید ، چقدر آوازتان شبیه به اوست ؟
من فکر می کنم که آوازمان تفاوت چندانی ندارد ، اگر تفاوت داشته باشد در حالت های انعطافی صدا و تحریرها، سکون، سکوت و ... است . اگر چه اگر من در حال حاضر تصنیفی از "بنان" بخوانم قطعا نمی تواند به خوبی قطعه ای باشد که او در سن 35 سالگی خوانده است .
در تمام این سال ها وسوسه نشدید که آلبومی را اریه دهید ؟
من با حرفه ای شدن در موسیقی مخالفم؛ اما اگر هر کسی برای اجرای برنامه از من دعوت کند ، بدون شک قبول خواهم کرد ، هیچ وقت سعی نکرده ام که از موسیقی گذران زندگی کنم ، زندگی من از کارهای تحقیقی و پژوهشی می گذرد ، من طی این سال ها تنها سعی کرده ام که شاگرد خوبی برای استاد " بنان " بوده و به توصیه های او گوش کنم . من تا کنون برای تدریس هم هیج پولی از کسی دریافت نکرده ام ام می دهم و به توصیه استاد بنان تمام این سال ها تنها به خاطر دل خودم خوانده ام و تعلیم داده ام . آقای بنان 408 قطعه خوانده است که من 400لااقل تای آن را بازخوانی کرده ام که در اۀبوم های تصویری متعددی که از اجراهای من به جا مانده است ، می توان به آنها دسترسی پیدا کرد .البته پنهان نمی کنم که " روزنامه نگاری " هم به عنوان یکی از دغدغه های اصلی من طی این سال ها وجود داشته است .
و سوال آخر آنکه طی این سال ها موسیقی ایرانی رشد صعودی داشته یا نزولی ؟
آواز در ایران مطمئنا سیر نزولی داشته چون سال ها کشور ما با بحران مواجه بود و طبیعی است که آهنگسازان نمی توانستند با فراغ بال به خلق آثار هنری بپردازند ، کمااینکه همواره هم با مشکلاتی مواجه بوده اند، اما به نظر می رسد که شرایط در حال بهبود است .
منبع : سینا