دانشيار ايراني دانشگاه «آلبرت اينشتين» نيويورك در تحقيقات خود براي نخستين بار موفق به كشف وجود برخي تفاوتهاي ساختاري در مغز كودكان مبتلا به «اختلال بيشفعالي توام با كاهش تمركز» (ADHD) شد.
به گزارش خبرنگار پژوهشي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، دكتر اشتري در تحقيقات خود با استفاده از نوعي تكنيك پيشرفته تصويربرداري از مغز موسوم به(DTI (Diffusion Tensor Imaging براي نخستين بار دريافت كه مغز كودكان مبتلا به اين اختلال مغزي كه تاكنون به عنوان يك عدم تعادل شيميايي از آن ياد ميشد، تفاوتهاي فيزيكي و ساختاري نيز وجود دارد.
ADHD اختلالي است كه در حدود سه تا پنج درصد كودكان مشاهده ميشود به طوري كه تنها در آمريكا حدود دو ميليون كودك به اين عارضه مبتلا هستند. فراواني اين بيماري در پسران حدود سه برابر بيشتر از دختران گزارش شده است.
يافتههاي اين محقق ايراني كه چندي پيش و براي نخستين بار در ششمين كنفرانس فيزيك پزشكي ايران در مشهد ارائه شد، پس از ارائه در اروپا و آمريكا بازتاب گستردهاي در مجامع پزشكي و روانشناسي داشت و مقاله اصلي مربوط به اين كشف نيز ماه گذشته (مارس 2005) در ژورنال بينالمللي «روانشناسي بيولوژيك» منتشر شد.
دكتر منظر اشتري در گفتوگويي تلفني با خبرنگار سرويس «علمي پژوهشي» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، اظهار داشت: در اين تحقيق با بهرهگيري از تكنيك تصويربرداري مغزي DTI كه نوع پيشرفتهاي از MRI بوده و با عكس برداري از مولكولهاي آب موجود در مغز سيستم عصبي آن را به تصوير ميكشد، مغز كودكان مبتلا به ADHD را مورد بررسي قرار داديم.
وي خاطرنشان كرد : كودكان مبتلا به اين بيماري قدرت تمركز كمتري داشته و از لحاظ رفتاري و تحصيلي دچار مشكل هستند مثلا در كلاس درس نا آرام و شلوغند، توجهي به معلم و درس ندارند و اصطلاحا بيش از حد شيطنت ميكنند.
اين قبيل كودكان كه قادر به تمركز در مطالب نبوده و رفتارهاي غيرارادي از خود نشان ميدهند معمولا از جمع همسالان خود منزوي شده و به دليل رفتارهايشان از طرف معلمان و والدين به پزشك ارجاع داده شده و داروهايي براي آنها تجويز ميشود.
دكتر اشتري تصريح كرد: در اين تحقيق گروهي از كودكان مبتلا به اين اختلال را انتخاب كرده و از مغز آنها تصويربرداري كرديم و تصاوير حاصل را با تصاوير گرفته شده از مغز يك گروه از كودكان سالم به عنوان گروه كنترل كه از نظر جنسيت، سن و سطح خانواده و نوع تغذيه و ساير ويژگيها با آنها مشابه بودند، مقايسه كرديم.
بررسي و مقايسه تصاوير گرفته شده از مغز اين دو گروه نشان داد كه در مبتلايان به اين عارضه رشتههاي عصبي مربوط به يكي از مدارهاي انتقال پيامهاي مغزي كه مسئوليت ارتباط بين ناحيه جلوي مغز ـ بخش فرماندهي مغز ـ و مخچه را بر عهده دارد، دچار آسيب شده و در نتيجه روند انتقال پيامهاي عصبي با تداخل و اختلال مواجه مي شود.
وي در گفتوگو با ايسنا خاطر نشان كرد: در رشتههاي عصبي مغز همانند سيم پيچهاي برقي براي جلوگيري از تماس رشتهها روكشهاي عايقي دور هر رشته را پوشانده كه در مغز كودكان مبتلا به اختلالات رفتاري در برخي از نقاط سيستم عصبي لايه عايق كه از جنس «ميلين» است از بين رفته يا نازكتر از ميزان طبيعي است و در نتيجه بين رشتههاي عصبي اصطلاحا اتصالي ايجاد ميشود.
شناسايي اين نقاط در نتايج سيستم عصبي مغز كودكان بيمار كه براي نخستين بار به دست آمده با نتايج مطالعات قبلي بر روي مغز برخي حيوانات همخواني دارد.
دكتر اشتري در عين حال با اشاره به پژوهشهاي وسيعي كه طي بيست سال اخير درباره كودكان مبتلا به ADHD انجام شده اظهار داشت: محققان آمريكايي در تحقيقات خود با اندازهگيري قسمتهاي مختلف مغز اين كودكان و مقايسه آنها با كودكان سالم دريافتند كه بخشي از مغز اين كودكان كوچكتر از مقدار طبيعي است كه اين مساله نيز با يافتههاي تحقيق اخير انطباق دارد.
دانشيار ايراني دانشگاه «آلبرت اينشتين» همچنين با بيان اين كه تا پيش از اين انتشار يافتههاي اين تحقيق تصور مي شد كه منشاء بروز اختلالات رواني در اين گروه از كودكان توانايي مغزي كمتر آنها از لحاظ شيميايي است، بر ضرورت پيگيري اين تحقيقات و تكرار آزمايشات انجام شده بر روي گروههاي ديگري از كودكان در مراكز پژوهشي مختلف به منظور حصول اطمينان كامل و دستيابي به اطلاعات دقيقتر در اين زمينه تاكيد كرد.
وي در ادامه درباره منشاء بروز اين اختلال در برخي كودكان و امكان درمان آن به ايسنا گفت: اين عارضه همانند ساير مسايل روانكاوي علاوه بر جنبه ژنتيكي، جنبه محيطي نيز دارد به طوري كه اگر عوامل محيطي بروز اين عارضه وجود نداشته باشد چه بسا مبتلايان به اين عارضه همانند افراد عادي از زندگي آرام و طبيعي برخوردار شوند، ولي اگر همين بيماران در شرايط محيطي اجتماعي و حتي تغذيهيي خاصي قرار گيرند، زمينههاي ژنتيكي اين عارضه در آنها تشديد شده و مشكلات زيادي را در آنها بروز ميكند.
اين فوق دكتراي فيزيك پزشكي خاطر نشان كرد: در حال حاضر براي درمان اين قبيل كودكان داروهايي تجويز ميشود كه يكي از تحقيقات ما نيز تاثيرات مثبت اين داروهاي در بهبود وضعيت رفتاري بيماران نشان داده ولي از آنجا كه در اين تحقيقات تاثير داروها را در صرفا يك گروه از بيماران بررسي كردهايم و روند بهبود آنها را با شرايط عدم مصرف دارو توسط خود آنها مقايسه نكردهايم، نميتوانم با اطمينان درباره ميزان تاثير اين داروها كه عوارضي نظير كاهش وزن را نيز به همراه دارند، اظهار نظر كنم.البته در يك مطالعه ديگر قصد داريم از مغز تعدادي از كودكان بيمار تصويربرداري كنيم و سپس در دورهاي يك ساله نيمي از آنها را با استفاده از اين داروها تحت درمان قرار دهيم و در پايان دوره مجددا از مغز اين كودكان تصويربرداري كنيم، تا بدون دخالت هر گونه عامل مزاحم اثرات واقعي داروها را مورد بررسي قرار دهيم.
دانشيار و پژوهشگر 54 ساله ايراني دانشگاه آلبرت اينشتين كه تحصيلات خود را تا مقطع ليسانس فيزيك در ايران به پايان برده درباره روند تحصيلات و فعاليتهاي تحقيقاتي خود به ايسنا، گفت: من در سال 1354 پس از فارغ التحصيل شدن از دانشگاه تهران با استفاده از بورس تحصيلي به دانشگاه MIT رفتم و پس از پايان تحصيلات فوق ليسانس در رشته مهندسي هستهيي به ايران برگشتم و در سازمان انرژي اتمي مشغول به كار شدم ولي به دلايل شرايط خاص كاري آن زمان نتوانستم زياد طاقت بياورم چون در آن زمان همه امور در اختيار كارشناسان امريكايي، آلماني و فرانسوي بود و به نظرات دانشآموختگاني نظير من كه مهندس هستهيي خوانده بودم توجه چنداني نميشد.بنابراين تصميم گرفتم به آمريكا برگردم و تحصيلات دكتري خود را ادامه دهم.
دكتر اشتري اضافه كرد: در آن موقع سازمان انرژي اتمي و دانشگاه صنعتي (شريف) به من بورس تحصيلي دادند ولي من اين بورسها را نگرفتم و با هزينه شخصي به آمريكا آمدم و با قبولي در امتحان، تحصيلات دكتري خود را در دانشگاه MIT به پايان بردم و سپس فوق دكتري فيزيك پزشكي گرفتم و از آن زمان حدود بيست سال است كه با استفاده از تكنيك MRI در زمينه مغز مطالعه ميكنم.
دانشيار راديولوژي روانشناسي دانشگاه آلبرت اينشتين در پايان خاطرنشان كرد: در اين مدت در زمينه ساير اختلالات مغزي نيز مطالعات و تحقيقاتي داشتهام از جمله اينكه همين متد را در كودكان مبتلا به اسكيزوفرنيا استفاده كردم كه نتايج آن كه حاكي از وجود تفاوتهاي ساختاري در مغز كودكان مبتلا به اسكيزوفرنيا بود در سال 2003 بازتاب زيادي در آمريكا داشت