مصاحبه انجمن دوست داران ایران با جناب آقای دکتر جلالی
دکتر علی اکبر جلالی معاون پژوهشی پژوهشکده الکترونیک دانشگاه علم و صنعت و استاد پاره وقت دانشگاه ویرجینیای غربی است ایشان مدت 10 سال در آمریکا دوره های کارشناسی و دکتری و فوق دکترای خود را گذرانده اند و در توسعه فن آوری اطلاعات در کشور فعال هستند. ایشان بانی شهرهای الکترونیکی و دهکده اینترنتی ایران بوده و محقق برگزیده IT کشور در سال 1382 بوده اند.
سوال:دلایل مهاجرت از ایران پس از انقلاب را چگونه ارزیابی می کنید؟
جواب:دلایل متنوعی در مهاجرت ایرانیان در فصلهای مختلف پس از انقلاب وجود داشته در ابتدا اغلب مهاجرین کسانی بودند که با توجه به فضای انقلابی احساس خطر می کردند و به علت نبود قوانین و مقررات شفاف نگران موقعیت خود بوده و کشور را ترک کردند ، این عده حتی سرمایه های مادی خود را رها کرده و پس از آن که متوجه شده اند که منعی برای بازگشت وجود ندارد آرام آرام به کشور برگشتند. دسته دوم متخصصینی بودند که به علت نبود امکانات برای ارائه خدمت و یا ارتقاء علمی خود کشور را ترک کردند. دسته سوم دانشجویانی بودند که به قصد ادامه تحصیل به خارج از کشور رفته و پس از پایان تحصیل به کشور مراجعه نکرده اند. هر کدام از این سه دسته فوق در طول 26 سال گذشته عکس العمل های متفاوتی را از خود نشان داده اند . به عنوان مثال دسته اول : با سرعت بیشتری به کشور مراجعت کردند و دسته دوم که متخصصان بودند عموما جذب سیستمهای کشورهای مختلف شده و تقریبا هیچکدام برنگشته اند. از دسته سوم نیز عده ای که به ایران علاقمند بودند با فراز و نشیبهایی که در شرایط سیاسی و اقتصادی جامعه وجود داشته گاها به کشور برگشته اند. اما اینکه بتوانیم بگوییم تمام کسانی که از کشور خارج شده اند و آنها را مهاجر می شناسیم انگیزه مادی داشته و یا اینکه همه ضد انقلاب بودند بی معناست. قطعا مسائل سیاسی بزرگترین عامل حتی برای افرادی که ظاهرا به کار اقتصادی نیز مشغولند بوده است. عدم ارتباط منسجم و تعریف نشده با کشورهای دنیا به خصوص کشورهای بزرگ اقتصادی از جمله گروه 8 که تقریبا 90% صادرات جهان به آنها وابسته است. بیشترین دانش و ثروت دنیا در آن کشورهاست باعث شده نتوانیم آنطور که شایسته است ازطریق دیپلماسی سیاسی راهکارهایی بیابیم که به یک ارتباط منطقی دست یابیم. که اگر چنین می شد ما نیز همانند چینی ها می توانستیم بدون عقب نشینی از مواضع فکری و فرهنگی خویش به یک ارتباط خوب و انسانی با آمریکائیها دست یابیم.
سوال:در چه دوره هایی سیر مهاجرت شدت گرفته است؟
جواب:سیر مهاجرت در ابتدای انقلاب بیش از هر زمانی کاهش یافت و حتی بعضی از ایرانیان مقیم خارج از کشور، به کشور بازگشتند اما با شروع جنگ تحمیلی سیر مهاجرت فزونی یافت و با پایان جنگ این افزایش ادامه یافت . با پایان جنگ و بازسازی و فضای باز اقتصادی که بوجود آمده بود تعدادی از مهاجران مجددا به کشور مراجعه نمودند اما با سختگیری های سیستمهای اداری و مشکلات بوروکراسی دولتی و نبود قوانین شفاف و حمایت از سرمایه گذاری و ایجاد رعب و وحشت برای سرمایه داران و تحریم های اقتصادی که از جانب کشورهای بزرگ ( آمریکا) به ایران تحمیل شده بود، سیر بازگشت سرمایه گذارارن نیز آرام آرام کم شد. در این زمان سیر اعزام دانشجویان به خصوص در مقطع دکترا افزایش یافت و اغلب کسانیکه به کشور بازنگشتند از این دسته بوده اند در حال حاضر نیز سیر مهاجرت در حوزه نخبگان ادامه دارد. به گونه ای که پیش بینی می شود که اگر کشوری مانند آمریکا به راحتی ویزا بدهندبخش بزرگی از نخبگان کشور را از دست می دهیم . هم اکنون نیز اغلب فارغ التحصیلان دانشگاه شریف و المپیادیها که به راحتی ویزا دریافت می کنند را مرتبا از دست داده ایم.
سوال:پراکندگی ایرانیان مقیم خارج از کشور چگونه است؟جواب:بیشتر مهاجران فرهیخته ایرانی در کشورهای
اروپایی و آمریکایی و تعدادی که در جستجوی کار و امور تجاری هستند در کشورهای عربی و آسیای شرقی ( ژاپن، کره ،مالزی ) زندگی می کنند. در بین مجموعه مهاجرین کشورهای مختلف آمریکا ایرانیان مقیم آمریکا دارای بالاترین درجات علمی می باشند و تقریبا به تعداد اساتید رسمی کشور ما است که اگر مکانیزمی برای بازگشت این گروه در کشور فراهم شود ناگهان ظرفیت اساتید داخل کشور به دو برابر خواهد شد.
سوال:پتانسیل علمی و فرهنگی ایرانیان مقیم خارج از کشور را چگونه ارزیابی می کنید؟
جواب:علاوه بر توانمندیهای تحصیلی که در سئوال قبلی پاسخ دادم امکانات مالی خوبی در اختیار ایرانیان مقیم خارج از کشور قرار دارد که فقط در منطقه کالیفرنیای آمریکا و در حوزه فن آوری اطلاعات ایرانیان مقیم ان منطقه بیشترین سرمایه و تخصص را دارند. شرکت EBY متعلق به یک ایرانی است که این شرکت در کنار yahoo, google, amazon که جزء بزرگترین شرکتهای IT در یک خانواده می باشند وضع بسیار خوبی دارد.
جواب:میزان تاثیرگذاری و تاثیر پذیری مهاجران ایرانی در کشورهای میزبان را چگونه ارزیابی می کنید؟
سوال:اغلب مهاجران ایرانی که در کشورهای توسعه یافته زندگی میکنند به صورت مستقیم در اقتصاد و اجتماع آن کشورها تاثیر گذار بودند. در کانادا دولت اعلام کرده است که بزرگترین هدیه انقلاب ایران به آن کشور مهاجرت پزشکان ایرانی به آن کشور بوده است. مسلما این تاثیر در زمینه های مختلف زیاد بوده است .در اغلب کشورهای توسعه یافته با ایرانیان مقیم برخورد بسیار خوبی دارند. از نظر فرهنگی متاسفانه تاثیر پذیری زیاد بوده است به گونه ای که فرزندان اغلب ایرانیان مهاجر انگیزه ایرانی بودن خود را از دست داده اند و حتی بعضا با فرهنگ کشور مادری خود خداحافظی کرده اند. به همین دلیل نسل سوم ایرانیان مقیم خارج طوری تربیت شده اند که دیگر نمی توانند مانند پدرانشان برای ایران موثر باشند.
سوال:علل عدم بازگشت ایرانیان مقیم خارج از کشور را چگونه ارزیابی می کنید؟
جواب:علل سیاسی،از مهمترین عوامل عدم بازگشت ایرانیان مقیم خارج به کشور می باشدکه این معنی که به هر دلیل هنوز باورشان نمی شود که قوانینی که در ایران وضع می شود قوانینی دائمی بوده و با رفتن یک گروه سیاسی و آمدن گروه دیگر تغییر نمی کنند و همین طور عموما نسبت به سیاستهای ایران در ارتباط با کشورهای خارج دچار مشکل می باشند، زیرا در طول 26 سال گذشته دیده شده است که برخورد سیاسی با اروپا مانند موج سینوسی بوده است. یک روز خوب و یک روز بد و نبود یک چارچوب دقیق در سیاست خارجی انگیزه اصلی عدم بازگشت حتی برای افرادی که مردمی غیر عادی و غیر سیاسی هستند بوده است.
محدودیتهای اقتصادی یک استاد دانشگاه و یا یک پزشک در آمریکا ، کانادا و یا یک کشور اروپایی بهترین شرایط زندگی و درآمد را با وقت محدودی که می گذارد دارد در حالیکه در ایران به یک استاد تازه وارد حقوقی که بتواند حتی اجاره منزل خود را تامین کند پرداخت نمی شود . بنابراین در دسته ای از مهاجرین ممکن است این مسائل یک انگیزه برای عدم بازگشت باشد.
نبود امکانات تحقیقاتی و انتصاب های بی حساب در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی نبود یک سیستم منسجم که معمولا متاثر ازمسائل سیاسی می باشد .
هم چنین عدم اعتماد به مسیر توسعه کشور و نبود شاخص هائی که نوید یک زندگی با ثبات و امکانات مناسب زندگی برای خانواده های مهاجرین در عرصه های اقتصادی و اجتماعی از جمله مسائلی است که می تواند بر عدم بازگشت برخی از متخصصین موثر باشد.
سوال:اگر قرار باشد روزی به عنوان ایرانیان مقیم خارج از کشور نامگذاری شود پیشنهاد شما چیست؟
جواب:ایرانیان مقیم خارج از کشور برای منافع ملی هم یک فرصت و هم یک تهدید به حساب می آیند که با احترام گذاشتن به آنها و استفاده از خدماتشان می توان شرایط توسعه بخش فرصتها را نسبت به تهدیدها افزایش داد انتخاب روزی به نام روز ارزش گذاری به خدمات ایرانیانی که مقیم خارج هستند اما به صورت مستقیم یا غیر مستقیم خدماتی را به ایران منتقل می کنند، می تواند با ارزش باشد و انگیزه ای باشد تا مسئولین نیز مسیر خدمت ایرانیان مقیم خارج را به صورت حقیقی و مجازی فراهم نمایند. با توسعه فن آوری اطلاعات و ارتباطات و ورود به عصر مجازی که حضور فیزیکی به تنهایی برای خدمت کافی نیست ومی توان از حضور مجازی ایرانیان مقیم خارج از کشور با استفاده از تکنولوژیهای مدرن بیشترین بهره را برد.