همانطور که در خبرهاي هفته پيش شهروند خوانديد، چند روز پيش يکي از شگفت انگيزترين رويدادهاي اميدبخش فن آوري مدرن و پزشکي در کانادا به وقوع پيوست. دکتر مهران انوري پزشک جراح ايراني تبار توانست براي نخستين بار در جهان از محل کار خود در بيمارستان سنت جوزف واقع در شهر هميلتون استان انتاريو از فاصله 400 کيلومتري بر روي معده "کلودت فوريتر" که در بيمارستان عمومي نورث بي (North Bay) در شمال انتاريو بستري بود، يک عمل جراحي حساس را با موفقيت انجام دهد. به مناسبت اين نوآوري و موفقيت شگرف بي سابقه و اميدبخش با دکتر مهران انوري گفت و گويي انجام داده ايم که فشرده ي آن را ميخوانيد:
درآمد
دکتر مهران انوري در سال 1959 ميلادي (1338 شمسي) در تهران به دنيا آمد. اجداد وي از بيش از هزار سال پيش در ايران زندگي کرده اند و عليرغم حوادث بيشمار تاريخي که در ايران زمين رخداده زرتشتي بوده اند و اعتقادات خود را به آئين زرتشت حفظ کرده تا نيمه دوم قرن نوزدهم که به ديانت بهايي گرويدند. پدر و مادر دکتر مهران انوري تا سال 1978 (1356 شمسي) هر دو به عنوان داروساز در تهران مشغول به کار و فعاليت بودند که با نزديک شدن انقلاب و برقراری جمهوري اسلامي در سال 1357 براي حفظ جان خود به خاطر عقايد مذهبي به کانادا مهاجرت کردند. دکتر مهران انوري که تا زمان مهاجرت خانواده اش به کانادا در انگلستان مشغول تحصيل بود، همزمان در همين سال در دانشگاه نيوکاسل در رشته پزشکي ثبت نام کرد و در عرض پنج سال موفق به انجام تحصيلات خود در اين رشته شد و پس از يکسال کارورزي (Internship) به کانادا آمد و به خانوده اش پيوست. از 1984 تا 1989 در دانشگاه Mc Master در رشته جراحي به تحصيلات خود ادامه داد و پس از آن براي فوق تخصص خود به استراليا سفر کرد و در دانشگاه شهر Adelaide تحت نظر پيشگامان رشته جراحي بيماريهاي جهاز هاضمه و معده، پروفسور جان دنت (John Dent) و (Glyn Jamieson) گلين جيمسون در سال 1992 موفق به اخذ دکترا (P.H.D) در اين رشته در سطح فوق تخصص شد و پس از آن به کانادا برگشت و در بيمارستان سنت جوزف واقع در شهر هميلتون به عنوان همرديف پروفسور Associate Professor به کار در کلينيک جراحي جهاز هاضمه و معده پرداخت. تا اينکه چندي پيش بيمارستان سنت جوزف که از بيمارستانهاي وابسته به دانشگاه مک مستر است وي را به عنوان پروفسور و مدير CMAS انتخاب کرد و اکنون دکتر مهران انوري مدتي است رياست اين مرکز مهم و مديريت آن را بر عهده دارد.
Centre of Minimal Access Surgery, CMAS مرکز ويژه اي است که بر روي شيوه هاي جراحي با کمترين شکافتن جوارح و اعضاي بدن انسان به پژوهش، تجربه و کار عملي مشغول است.
دکتر مهران انوري به خاطر جراحي هاي مبتکرانه و شيوه هاي بي سابقه اش در اين رشته يکي از جراحان برجسته جهان به شمار ميرود. وي با طرح ها، پژوهشها و دانش و تجربيات گسترده عملي خود در واقع از ارکان اصلي CMAS و يکي از عوامل عمده گسترش و پيشرفت برنامه هاي اين تشکيلات و تحقق يافتن طرحهاي علمي اين مرکز پزشکي فوق العاده مهم کانادا و جهان است.
***
* آقاي دکتر انوري با تشکر از پذيرفتن دعوت شهروند براي اين گفت و گو . . . مثل اينکه پرداختن به امور بهداشت و پزشکي در خانواده شما امر مرسومي است . . .
ـ بله، پدر و مادر من هر دو داروساز بودند و پدرم علاوه بر داروسازي در رشته علوم آزمايشگاهي نيز تحصيل کرده و علاوه بر مديريت آزمايشگاه طبي خود در آزمايشگاه بانک ملي ايران در تهران نيز مشغول به کار بود تا زماني که به خاطر انقلاب اسلامي به کانادا مهاجرت کردند.
* تا چند سالگي در ايران بوديد و در کجا تحصيل ميکرديد؟
ـ من تا 14 سالگي در ايران بودم و تا کلاس نهم دبيرستان در دبيرستان البرز مشغول تحصيل بودم.
* و بعد به انگلستان رفتيد . . .
ـ بله براي ادامه تحصيل بقيه دوره متوسطه دبيرستان به انگلستان رفتم.
* بعد از اينکه از دانشگاه نيوکاسل دکتراي طب خود را گرفتيد و به خانواده تان در کانادا پيوستيد، چه انگيزه اي باعث شد که براي ادامه تحصيل در رشته تخصصي، دانشگاه MC MASTER مک مستر را انتخاب کنيد؟
ـ دانشکده پزشکي دانشگاه مک مستر يکي از مراکز آموزشي مهم پزشکي در زمينه نوآوريها و ابتکارات است. در اين دانشگاه به پژوهشهاي ويژه اهميت بسيار ميدهند.
* بعد از اينکه رشته جراحي خود را در MC MASTER تمام کرديد براي ادامه مطالعات و تحصيلات فوق تخصصي به استراليا رفتيد . . .
ـ بله در دانشگاه Adelaide استراليا پيشگامان جراحي جهاز هاضمه و ناراحتي هاي معده در سطح پيشرفته اي به تدريس، تجربه و کار مشغولند، به خاطر همين من به آنجا رفتم و در سال 1992 موفق شدم زيرنظر و با همکاري پروفسور دنت و جيمسون P.H.D ويژه فوق تخصص در زمينه کار جراحي را بگيرم و البته در خلال مدتي که در آنجا مشغول تحصيل بودم با همسرم خانم سيما ارجمند هم آشنا شدم که اين آشنايي به ازدواج و تشکيل خانواده منجر شد و ما اکنون سه فرزند داريم.
*کار و حرفه همسرتان چيست؟
ـ ايشان روانشناس هستند و تخصصشان روانشناسي کودکان است.
* CMAS از چه زماني تشکيل شده، ايده انجام عمل از راه دور، ايده چه کسي بوده و چه سابقه اي در تاريخ پزشکي دارد؟
ـ من يکي از کساني بوده ام که فکر تشکيل چنين مرکزي را حدود سالهاي 199۶ـ199۵ مطرح کردم و با تشکيل يک تيم از بهترين جراحان کانادا و جهان در بيمارستان سنت جوزف به همراه و پشتيباني گروه ديگري از متخصصان رشته هاي کامپيوتر، ارتباطات و فن آوري و پزشکي شروع به فراهم آوردن زمينه هاي لازم و امکانات ضروري براي تحقق اين ايده کرديم.
* فراهم آوردن امکانات عملي براي چنين ايده اي ظاهرا مخارج زيادي داشته، هزينه هاي اين طرح چگونه تامين شده است؟
ـ دانشگاه MC MASTER يک ميليون دلار از بودجه آموزشي خود را به برپايي و گسترش اين مرکز اختصاص داد و با تماس با وزير بهداشت وقت کانادا آقاي آلن راک Alan Rock يک ميليون دلار ديگر از دولت کانادا براي انجام اين کار دريافت داشتيم.
* چه انگيزه اي باعث روي آوردن به اين کار و اجراي چنين طرحي شد؟
ـ هدف اصلي ارائه خدمات جراحي به نيازمندان عمل جراحي در نقاط دور افتاده کانادا ـ آنجاهايي که دسترسي به متخصصين عمل های جراحي پيشرفته و همينطور امکانات انجام چنين عملهايي وجود ندارد ـ بود. اين هدف ما را تشويق کرد که به کار گسترش و بهره وري از چنين طرحي بپردازيم.
* غير از دستيابي به اين هدف، اين مرکز چه هدفهاي ديگري را دنبال ميکند؟
ـ آموزش دانشجويان و پزشکان در جاهايي که دور از مراکز عمده آموزش پزشکي قرار دارند. بايد بگويم تاکنون ما در اين مرکز هر ساله 22 تا 24 دوره آموزشي براي دانشجويان پزشکي و جراحان داشته ايم. يعني از سالهاي 199۹ـ199۸ تاکنون نزديک به 80 دوره آموزشي 2 تا 5 روزه در اين زمينه برگزار کرده ايم.
* آقاي دکتر انوري عمل جراحي از راه دور به وسيله مرکز شما به زبان ساده چگونه انجام ميشود؟
ـ ما به وسيله وسايل ارتباطي و از طريق ديدياب تلويزيوني با تعبيه يک آدمک ماشيني که داراي سه بازوست اين عمل را از راه دور ميتوانيم بر روي بيماران انجام دهيم. به عبارت ديگر جراح در بيمارستان ما درست مانند آن که در محلي که بيمار قرار دارد، باشد عمل جراحي را با استفاده از وسايل ارتباطي به وسيله بازوهاي Robot(آدمک ماشيني) تعبيه شده در محل جراحي، انجام ميدهد.
* مسئله همزماني و هم آهنگي کار جراح و زمان واقعي که هر حرکت بر روي بدن بيمار انجام ميشود يا به عبارت ديگر تاخيرات احتمالي، خللي در جريان عمل جراحي بر روي بيمار وارد نميکند و خطري ندارد؟
ـ متخصصين شرکت ارتباطات بل توانسته اند اين تاخير را به حداقل ممکن برسانند يعني به تاخيري حدود يک سيصد هزارم ثانيه و اين در حد ايمني لازم در هماهنگي و همزماني کار جراح و زمان رخداد اعمال وي به وسيله بازوهاي Robot بر روي بيمار است.
* به لحاظ رواني اين شيوه عمل جراحي، جراحي از راه دور ضرر و زياني به بيمار نميرساند؟ تصور عمل شدن به وسيله يک آدمک کامپيوتري و...؟
ـ نه به هيچ وجه، اول اين که در آن اتاق عمل کادر پزشکي حضور دارند و دوم اين که اين شيوه به لحاظ رواني بسيار آرامبخش تر از اين است که بيماري مجبور شود محل زندگي خود را، جايي که در آنجا به دنيا آمده و بزرگ شده و افرادي که در آن محل درماني مرتب با آنها سر و کار داشته ترک کند و در شهر ديگري به يک مرکز درماني منتقل شود که کاملا براي او ناآشناست. مثلا خانمي که ما بر روي وي عمل دو هفته پيش را انجام داديم تمام عمرش در نورشابي زندگي ميکرده و در همان مرکز درماني ۵ بچه اش را به دنيا آورده است.
* درباره سابقه اين گونه اعمال جراحي در جهان... مثل اين که سال گذشته از نيويورک يک تيم پزشکي يک عمل از راه دور بر بيماري در فرانسه انجام دادند... چه تفاوت هايي و يا شباهت هايي بين کاري که شما کرديد و کاري که در نيويورک انجام شد وجود دارد؟
ـ اين کاري که شما به آن اشاره ميکنيد در ۷ سپتامبر سال ۲۰۰۱ بود که از يک مرکز ارتباطات در نيويورک، عمل خارج کردن کيسه صفراي يک بيمار در استراسبورگ فرانسه انجام شد. اول اين که عمل بسيار ساده بود. بيمار در يک بيمارستان بسيار مجهز قرار داشت و سوم اين که پزشکان از يک مرکز ارتباط از راه Telecommunication اين کار را انجام دادند و اين تجربه دنبال نشد.
عملي که ما انجام داديم عمل بسيار حساسي بود، يک ميليمتر جابه جايي محل در هر مرحله از عمل ممکن بود به خونريزي و مرگ بيمار بيانجامد. و ديگر اين که ما از يک بيمارستان اين عمل را بر روي بيماري که در يک مرکز درماني بود انجام داديم. بعد از اين عمل ما هفته گذشته توانستيم روده بيماري که دچار سرطان است با جراحي از راه دور با به کار بردن سيستمي که فراهم آورده ايم جراحي کنيم؛ بدون شکاف و بريدن و دوختن عمده و زياد....
* پس در واقع ما درباره کاري کاملا متفاوت در زمينه پزشکي و جراحي در اينجا حرف ميزنيم...
ـ همينطور است. کاري که در نيويورک انجام شد از يک مرکز ارتباط انجام شد و براي انجام عملي بسيار ساده در CMAS، ولي در سيستم جراحي از راه دوري که ما به کار ميگيريم هدف انجام عمل هاي پيچيده در زمينه مختلف جراحي در هر نقطه کانادا و جهان است. و غير از اين عملي که به آن اشاره شد ما عمل هاي ديگري هم انجام داده و طرح انجام آن را ريخته ايم. ما ميخواهيم به جاي هزينه گزاف حمل و نقل بيماران به مراکز درماني مجهز با اين شيوه خدمات جراحي را در هر جا که لازم بشود در اختيار نيازمندان قرار دهيم.
* اين عمل بازتاب گسترده اي در جهان نوآوري هاي پزشکي داشته است...
ـ همينطور است نمايندگاني از NASA سازمان فضانوردي آمريکا و سازمان فضانوردي کانادا و سازمان ها و مراکز درماني مختلف شاهد انجام اين عمل جراحي بودند. در آينده نزديک من به دعوت دانشگاه UCLA به کاليفرنيا ميروم تا يک سخنراني درباره اين شيوه براي صدها پزشک و جراح ايراد کنم. مسئولان، پزشکان و جراحان بسياري از تمام نقاط جهان از عربستان، يمن و خاورميانه با مرکز ما تماس گرفته اند براي استفاده از نتايجي که ما از تجربيات عمل خود تاکنون به دست آورده ايم.
* با به کار بردن اين شيوه، جراحي هاي پيچيده از راه دور در تمام نقاط جهان در آينده به چه شکل ممکن ميشود؟
ـ به وسيله استفاده از ماهواره ها، ما مدتي است که بر روي اين فکر مشغول به کار شده ايم و در آينده اين کار به وسيله کمک گرفتن از امکانات ماهواره اي امکان پذير خواهد شد. در آينده مراکز درماني و بيمارستانهاي کوچک ميتوانند به وسيله ماهواره ها از Tele Robotic Surgery انجام عمل بر روي بيماران نيازمندِ اعمال جراحي به خوبي استفاده کنند.
* در ايران چه؟ آقاي دکتر انوري دلتان ميخواهد و يا دلتان ميخواست که در ايران به تشکيل و توسعه چنين مرکزي ميپرداختيد؟
ـ ايران وطن منست و من ميدانم جراحان بسيار خوبي در آنجا هستند خيلي خوب کار ميکنند. در ايران هم در نقاط دورافتاده نياز به چنين سيستم ها و شيوه ها و راهکارهايي هست، اما اين کار همکاري همه جانبه نهادهاي رسمي دولتي و دانشگاه ها و مراکز درماني را لازم دارد. من هنوز نميبينم که بتوانم در ايران آزادانه مسافرت کنم و يا به کار خود بپردازم. فضاي عمومي ايران هنوز آن گونه آزاد و باز نيست که من بتوانم به فعاليت هايي در اين زمينه در ايران دست بزنم. نميدانم آنجا چقدر درها به روي من باز باشد...