«بزرگترين لذت من شاد کردن انسان هاي نااميد و اميد بخشيدن به زوجهاي نابارور است.» اين صحبت پروفسور کامران نزهت معاون انجمن جراحان لاپاروسکوپيک امريکا است که سرتاسر زندگي خود را به درمان ناباروي زنان اختصاص داده و با استفاده از پيشرفته ترين علوم روز در اين زمينه شهرت و اعتباري جهاني يافته است.
در سر تا سر دنيا وقتي پزشکي از درمان بيمار خود عاجز مي ماند، او را به امريکا و به اين جراح زبر دست ارجاع مي دهد؛ اما اين بار هم اين شخصيت برجسته يک ايراني است.
پروفسور کامران نزهت ، معاون انجمن جراحان لاپاروسکوپيک امريکا همان جراحي است که بسياري از نااميدان را اميدوار کرده است.
آقاي دکتر، شيوه جديد شما در جراحي ، کي و چگونه جراحي جهان را متحول کرد؟
من بعد از آن که دوره پزشکي خود را در دانشگاه تهران به پايان رساندم به منظور ادامه تحصيل به امريکا رفتم و در همان ابتدا در دوران رزيدنتي موفق به اختراع سيستم جراحي لاپاروسکوپي شدم که انقلابي در جراحي ايجاد کرد و جايگزين مناسبي براي برشهاي بزرگ و جراحي هاي سخت شد.
بعد از آن در اوايل دهه 1980 با استفاده از دوربين هاي ظريف فيلمبرداري در لاپاروسکوپي براي بررسي و مشاهده همزمان مراحل عمل توسط پزشک و جراح را استفاده کردم.
از آن زمان به بعد در سراسر جهان و در تمام مراکز بيمارستاني ، دانشگاهي و تحقيقاتي از ويدئو لاپاروسکوپ به صورت بسيار گسترده اي استفاده شد.
لاپاروسکوپي چيست؟
لاپاروسکوپي يک تکنيک جراحي است که در آن ابتدا حفره شکمي با گاز دي اکسيدکربن پر و متورم مي شود. پس يک شي شبيه تلسکوپ که بلند و بسيار نازک است به ضخامت حدود 3.11 ميلي متر از ناحيه ناف وارد حفره شکمي مي شود.
اين تلسکوپ که لاپاروسکوپ ناميده مي شود در انتهاي خود يک منبع نوري و يک دوربين کوچک دارد. به اين ترتيب امکان بررسي آنچه در داخل شکم اتفاق مي افتد براي گروه جراحي فراهم مي شود.
آنها در واقع توسط صفحه تلويزيون محل مورد عمل را به صورت بزرگ شده و با جزييات کامل در حين عمل مشاهده مي کنند.
گاز دي اکسيدکربن به کار رفته باعث نگهداري ديواره هاي شکمي و ايجاد فاصله بين بافت ها و در نتيجه دسترسي بهتر به محل مورد نظر مي شود؛ 1 تا 2 شکاف ديگر نيز در پايين شکم به منظور وارد کردن ابزار بسيار ظريف جراحي در اطراف ناف ايجاد مي شود که هر کدام حدود 5 تا 10ميلي متر هستند.
اين ابزار در واقع همان دستهاي جراح هستند و باعث مي شوند که جراحان بتوانند ظريف ترين عملها را از خارج بدن ، بدون باز کردن حفره شکمي انجام دهند.
يکي از مهمترين محاسن اين روش آن است که تمام اعضاي اتاق عمل شامل جراح ، دستياران جراح ، متخصص بيهوشي و حتي پرستاران مي توانند مراحل عمل را مشاهده کنند و به نوعي احتمال خطاي شخصي کاهش پيدا مي کند.
محاسن ديگر جراحي لاپاروسکوپي کدام هستند؟
دسترسي بهتر به ارگان و بافت مورد نظر در کنار کمترين آسيب ممکن به آنها، ايجاد شکاف هاي کوچک با کمترين احتمال عفوني شدن و مشکلات پس از عمل و همچنين کمترين چسبندگي ممکن که معمولا در بافت زخم ، پس از عمل ايجاد مي شود و مشکلات بعدي زيادي در پي دارد، از عمده ترين محاسن اين روش محسوب مي شوند بعلاوه اين که بيماران ، کمترين مدت زمان بستري در بيمارستان و سريعترين دوران بهبود کامل دارند.
به طور معمول در مقايسه با روشهاي قبلي مشابه ، دوران نقاهت چقدر است؟
در اکثر موارد بيماران بلافاصله بعد از اتمام عمل جراحي مايل به ترک بيمارستان هستند؛ اما در مورد جراحي هاي بزرگ با توجه به نوع بيهوشي بهتر است بيمار يک شب در بيمارستان تحت نظر کادر پزشکي قرار گيرد. مي توان گفت تا فرداي عمل تمام بيماران به منزل مي روند و دوره نقاهت بسيار کوتاه است.
در مقايسه با روشهاي پيشين که بيمار پس از 2هفته بستري در بيمارستان بايد حداقل 6 4هفته در خانه نيز به استراحت مي پرداخت ،فعاليت روزانه بلافاصله بعد از ترخيص از سر گرفته مي شود و بيمار مي تواند بعد از 1تا 2هفته کارهاي عادي خود را از سر گيرد.
لاپاروسکوپي چه کاربردي دارد؟
از لاپاروسکوپي مي توانيم در جراحي هاي داخلي کليه بافت ها استفاده کنيم ؛ مخصوصا در درمان هاي نازايي کاربرد بسيار وسيع و گسترده اي دارد.
يکي از علتهاي اصلي نازايي چسبندگي داخلي شکم و در نتيجه عدم امکان ارتباط تخمک با اسپرم است که با روش لاپاروسکوپي درصد بسيار زيادي از بين چسبندگي ها باز مي شود و به اين وسيله بسياري از خانمها باروري خود را به دست مي آورند.
امروزه از اين روش در کنار چسبندگي ها در بسياري از امراض زنانه که منجر به ناباروري مي شوند، استفاده مي شود مانند: کيست هاي تخمدان ، مشکلات لوله هاي رحمي ، فيبروزها، تومورهاي زنانه و...
در کدام جراحي هاي ديگر مي توان از لاپاروسکوپي استفاده کرد؟
روش لاپاروسکوپي انقلابي در جراحي ايجاد کرده و باعث شده است جراحي هاي باز و مشکل به روشهايي کم تهاجم تبديل شوند.
با همکاري متخصصان مختلف تا به حال در بخشهاي مغز و اعصاب ، قلب و عروق ، سرطان ، جراحي عمومي ، روده ، معده ، ديافراگم ، مثانه و مجاري ادرار، کبد و... بيماران متعددي را تحت عمل جراحي لاپاروسکوپي قرار داده ام.
به طور کلي به دليل احتمال خطر بسيار کمتر در مقايسه با روشهاي باز، نتيجه بسيار موثرتر و بهتري دارد.
آيا هيچ گونه ريسک يا نقطه منفي در اين نوع جراحي وجود دارد؟
از آنجا که هر عمل يا جراحي پزشکي و درماني ممکن است با خطراتي نيز در ارتباط باشند در مورد جراحي لاپاروسکوپي خطرات مشابه با جراحي باز و معمول ، البته در کمترين حد ممکن ، وجود دارد، مثل خونريزي ، عفونت زخم و...
درباره عملهاي بزرگتر و سخت تر احتمال خطر بيشتر است. لذا به تبحر و تخصص کافي در کنار ابزار مجهز و لازم احتياج بيشتري است.
در موارد بسيار نادر بعد از جراحي با لاپاروسکوپي شوک و ناراحتي هاي قلبي مشاهده شده است.
آيا مي توان فيبروزها و يا کيست ها و بخشهاي زايد را از شکافهايي به اين کوچکي خارج کرد؟
بله ، در پاسخ به اين سوال بايد گفت حتي توموري به بزرگي يک توپ بيسبال را هم مي توان از اين شکاف خارج کرد. در واقع بافتهاي زايد براي خارج شدن با کمک وسايل مخصوص تکه تکه مي شوند و سپس اين تکه ها از يکي از شکافها بيرون مي آيند.
يعني مي توان اميدوار بود که تا چند سال آينده ناباروري نخواهيم داشت؟
خير، متاسفانه تعداد دلايلي که باعث جلوگيري از باروري مي شوند، آنقدر زياد هستند که بايد هنوز سدهاي زيادي در اين زمينه شکسته شود.
الان خيلي زود است که چنين ادعايي داشته باشيم ، اما با توجه به پيشرفت هاي حاصله در اين زمينه شانس باروري در افراد نازا روز به روز بيشتر مي شود.
وضعيت پزشکي ايران را چگونه مي بينيد؟
من از 30 سال قبل که از ايران رفتم تا 4 سال پيش موفق به بازگشت به کشور نشدم ؛ اما طي اين چند سال هر بار که به ايران مي آيم ، شاهد پيشرفت هاي چشمگير و قابل تقديري هستم.
با تلاش دانشمندان همه سال شاهد رشد علوم پايه و پزشکي در کشور هستيم که براي من خوشحال کننده و مايه غرور و افتخار است.
همچنين تلاش و خلاقيت جراحان و پژوهشگران ايراني در ابداع روشها و ابزارهاي ابتکاري براي اين تجهيزات و ملزومات جراحي قابل تقدير است.
براساس تحقيقات انجام شده از سوي دانشگاه MLT، ايرانيان موفق ترين گروه مقيم امريکا هستند. طي اقامت 30 ساله خود در امريکا همواره سعي داشتم پيشرفت هاي علمي صورت گرفته در ايران را به همکاران خود که از شخصيت هاي علمي برجسته اين کشور هستند نشان دهم و خوشحالم که توانستم تعدادي از آنها را به ايران بياورم و کذب بودن آنچه را که در مطبوعات امريکا و غرب درباره ايران منتشر مي شود، نشان دهم.
همراهان من از جمله پروفسور دچرني استاد دانشگاه کاليفرنيا و رئيس سابق انجمن پزشکي باروري امريکا که سردبير يکي از معتبرترين مجلات ناباروري جهان است و پروفسور مري پولن رئيس دپارتمان زنان دانشگاه استانفورد، ديد کاملا متفاوتي نسبت به آنچه قبلا درباره ايران داشتند، پيدا کرده اند.
و هدف شما از سفر اخيرتان به ايران؟
من به منظور شرکت در پنجمين جشنواره رويان که در زمينه ناباروري و بيولوژي باروري است به ايران آمدم و طي 2 روز کارگاه عملي آخرين دستاوردهاي خود را در زمينه جراحي لاپاروسکوپي به پزشکان متخصص مي آموزم.
سطح اين همايش را چگونه ديديد؟
بسيار عالي بود و مي توان گفت ايرانيان از لحاظ علمي هيچ چيز از کشورهاي پيشرفته دنيا کم ندارند. پيشرفت هاي صورت گرفته در کشور در زمينه تحقيقات سلولهاي بنيادي قابل توجه و تحسين است.
پزشکان ايران زحمت بسيار زيادي مي کشند و همواره همگام با متخصصان کشورهاي ديگر بدون توجه به کمبود امکانات مناسب پيش مي روند.
بايد گفت خوشبختي بزرگ ايرانيان آن است که 70درصد جمعيت زير 30سال دارند و اين افراد جوان بسيار باهوش هستند و با استعداد و قدرت درخشان آنها مسلما آينده خوبي پيش رو خواهيم داشت.
بهاره صفوي