۴ اسفند ۱۳۸۵ زعفران در ایران تاریخی 5000 ساله دارد
کشت زعفران در ایران تاریخی 5 هزار ساله دارد و بر اساس اسناد تاریخی منشا زعفران سرزمین مادهاست .
ایرانیان از زمان هخامنشیان از زعفران برای تزئین و معطر کردن خوراک و نان استفاده می کردند و در همین دوران نیز به تجارت زعفران پرداختند و زعفران را به یونان, روم و چین صادر کردند.
ایرانیان زعفران را از لحاظ ارزش برابر با زر می دانستند و برای نگارش متون مهم از انواع مرکب زعفران استفاده می کردند.
یافتههای باستان شناسی نشان می دهد نخستین مزارع زعفران جهان در همدان و کرمانشاه بوده است.
گرچه امروزه به علت ضعف صنعت بسته بندی زعفران ایران در بسته بندی کشورهایی چون اسپانیا,ترکیه و امارات به بازار جهانی عرضه می شود اما زعفران همیشه با نام ایران همراه بوده است.
میانگین تولید زعفران در ایران 220 تا 240 تن در هکتار در نوسان است و محصول ایران در مقایسه با محصول دیگر کشورها از لحاظ کمی و کیفی در سطح بالاتری قرار دارد.
زعفران در دو سال اخیر به علت خشکسالی و نبود ثبات در بازار داخلی و خارجی از لحاظ تولید افت قابل ملاحظهای داشته است به طوری که امسال میزان تولید زعفران حدود 115 تن در هکتار بود که در مقایسه با دو سال گذشته بیش از 40 درصد کاهش داشته است.
همه این عوامل سبب شد وزارت جهاد کشاورزی برای حمایت از زعفران کاران و کشاورزان با ابلاغ دستورالعملی به سازمان مرکزی تعاون روستایی قیمت پایه خرید این محصول را که پیش از این کیلویی 100 تا 150 هزار تومان بود تا کیلویی 390 هزار تومان افزایش دهد تا هم زعفران کاران و کشاورزان را به توسعه کشت تشویق کند و هم فاصله قیمت را با بازار جهانی کاهش دهد.
علاوه بر این ایران به عنوان بزرگترین تولید کننده زعفران تصمیم گرفت خود تعیین کننده قیمت جهانی این محصول باشد و ابتکار را به دست گیرد اما اجرای این تصمیم بازار زعفران را با مسائل جدیدی روبرو کرد.
ارفعی کارشناس بخش خرید و فروش زعفران در سازمان مرکزی تعاون روستایی کم شدن فاصله قیمت داخلی زعفران را با قیمت جهانی مثبت ترین اثر افزایش قیمت پایه خرید زعفران می داند و می گوید:ایران تولید کننده 80 درصد زعفران جهان است پس باید قیمت گذار این محصول در بازار خارجی باشد.
ارفعی افزایش درآمد کشاورزان را از دیگر نقاط مثبت اجرای این سیاست میداند و می گوید:گرچه قیمت پایه زعفران کیلویی 390 هزار تومان اعلام شد اما کمبود و کاهش تولید و افزایش تقاضا سبب شد واسطه ها و دلالان زعفران را با کیلویی 400 تا 450 هزار تومان از کشاورز خریداری کنند.
کارشناس بخش خرید و فروش زعفران در سازمان مرکزی تعاون روستایی گرچه ایجاد رقابت را در بین خریداران زعفران تا حدودی به نفع کشاورزان میداند اما معتقد است: حضور دلالان و واسطه ها به جای اتحادیههای خرید و صادرات سبب افزایش قیمت کاذب زعفران شد.
ارفعی تاکید کرد: افزایش قیمت سبب شد برخی از زعفران کاران که از لحاظ مالی در شرایط خوبی قرار داشتند محصول خود را نگه دارند و پس از اینکه بازار با کاهش عرضه و افزایش تقاضا مواجه شد زعفران را با قیمت کیلویی یک میلیون و 200 هزار تومان روانه بازار کنند.
رضایی عضو اتحادیه صادرکنندگان زعفران,نبود برنامه ریزی صحیح در قیمت گذاری را مهمترین عامل افزایش قیمت غیر منطقی زعفران در بازار داخل میداند و معتقد است:سال گذشته سازمان مرکزی تعاون روستایی با پرداخت 14 میلیارد تومان حدود 50 تن زعفران را از کشاورزان خریداری اما امسال با واگذاری خرید زعفران به بخش خصوصی عملا زمینه را برای حضور دلالان و واسطه ها فراهم کرد.
رضایی برخلاف ارفعی کارشناس بخش خرید و فروش زعفران در سازمان مرکزی تعاون روستایی افزایش قیمت پایه زعفر آن را اقدامی مثبت نمی داند و می گوید:افزایش قیمت زعفران در بازار داخلی نه تنها به نفع زعفران کاران و کشاورزان نیست بلکه هرگز نمی تواند به عنوان اهرم قدرت ایران در تعیین قیمت جهانی تلقی شود,این اقدام سبب می شود رقبای ایران که زعفران را با نیروی کار ارزان تولید می کنند از این بازار آشفته به نفع خود استفاده و محصولشان را با قیمتی پایین تر از ایران به بازار جهانی عرضه کنند.
رضایی دست به دست شدن بازار زعفران و ایجاد قیمتهای کاذب را از نقاط منفی واگذاری خرید و فروش زعفران به بخش خصوصی یا همان دلالان و واسطهها می داند.
این عضو اتحادیه صادرکنندگان زعفران معتقد است, تنها برنده اجرای این سیاست دلالان بودند و همچنان بین قیمت تولید و فروش در بازار فاصله زیاد است و مبلغی که کشاورزان دریافت کردند,یعنی 390 هزار تومان و 450 هزار تومان کجا و کیلویی یک میلیون تومان کجا.
حسین مومنی رئیس اتحادیه زعفران کاران گناباد معتقد است: اقدام وزارت جهاد کشاورزی برای افزایش قیمت پایه خرید زعفران, زعفران کاران را خوشحال کرد.
رئیس اتحادیه زعفران کاران گناباد می گوید:بسیاری از کشاورزان,سال گذشته به علت پایین بودن قیمت پایه خرید,محصول خود را روی زمین رها کردند اما امسال این اقدام دولت سبب شد رقابت ایجاد شود به طوری که زعفران تا کیلویی 800 هزار تومان نیز خریداری شد.
مومنی میزان سود فروشندگان را امسال در هر کیلو زعفران 30 تا 40 هزار تومان اعلام کرد و گفت:امسال جبران ضرر و زیانهای سالهای پیش شد, اما روند افزایش قیمت سبب رکود بازار شده است به طوری که در هفته اخیر حتی یک مثقال زعفران خرید و فروش نشده است.
حسن رضائیان عضو اتحادیه زعفران کاران خراسان رضوی می گوید:نوسان قیمت زعفران,بازار را سردرگم کرده است و هیچ خریدی انجام نمی شود اما زعفران کاران با وجودی که در زمان ارزانی محصول خود را تا کیلویی 500 هزار تومان فروختند خوشحال بودند چون سال گذشته محصول خود را حداکثر کیلویی 320 هزار تومان فروخته بودند.
این عضو اتحادیه زعفران کاران خراسان رضوی معتقد است:اگر قیمت پایه خرید به همین منوال باقی بماند برای کشاورز خوب است اما اگر بازار زعفران راکد بماند این خود عاملی است که کشاورز برای فروش محصول تحت فشار قرار گیرد و مجبور شود زعفرانش را ارزان تر بفروشد.
محمد حسن مشکانی رئیس اتحادیه زعفران کاران ایران در خصوص چگونگی ورود دلالان و واسطه ها در جریان خرید زعفران و افزایش قیمت این محصول میگوید:ابتدای فصل خرید, سازمان مرکزی تعاون روستایی به نام اتحادیه تعاون روستایی و در قالب این اتحادیه مقداری زعفران خرید اما این مسئله موجی در بازار بوجود آورد و دلالان و واسطه ها با توجه به کمبود تولید با پیشنهاد قیمت بالاتری وارد بازار شدند.
رئیس اتحادیه زعفران کاران اضافه کرد,در پی بر هم خوردن تعادل بازار سازمان تعاون روستایی عقب نشینی کرد و دیگر هیچ خریدی انجام نداد اما دلالان و واسطه ها با تشویق سرمایهداران که ما آنان را به عنوان افراد در سایه میشناسیم توانستند با خرید و احتکار کردن زعفران سبب افزایش روزانه قیمت آن شوند.
مشکانی تشویق کشاورزان و ایجاد امیدواری را برای آنان نقطه مثبت افزایش قیمت پایه خرید زعفران می داند.
رضایی عضو اتحادیه صادرکنندگان زعفران می گوید,قیمت بالای زعفران فقط بازار جهانی را برای کشورهایی چون افغانستان , ترکیه , ترکمنستان ,اسپانیا و یونان مساعد می کند.
رقیبانی که خودمان با دست خودمان آنان را ایجاد کردیم.
محمد حسین مشکانی رئیس اتحادیه زعفران کاران نیز در خصوص چگونگی ورود رقیبانی چون افغانستان به بازار جهانی می گوید: افغانستان با کارگر بسیار ارزان و در سطح وسیعی زعفران کشت کرده است آن هم با نهادههای ارزشمندی چون پیاز زعفران ایران که به صورت غیرقانونی از مرز خارج شدهاست.
مشکانی از اینکه دست اندرکاران و مسئولان کشت و صادرات زعفران از خروج 3 تن پیاز زعفران به افغانستان اظهار بی اطلاعی میکنند,انتقاد کرد.
حسین مومنی رئیس اتحادیه زعفران کاران گناباد درباره علت خروج پیاز زعفران می گوید:اگر قیمت پایه خرید زعفران سالهای گذشته منطقی بود,آن وقت کشاورز پیاز زعفران را با قیمت نازل کیلویی 500 تومان به افغانیها نمی فروخت و شاید امروز از بابت توسعه کشت این محصول در کشور همسایه و عرضه آن با قیمتی بسیار پائین از ایران نگران نبودیم.
وی اطمینان دارد,با افزایش قیمت پایه خرید زعفران سال آینده شاهد افزایش سطح کشت و ارتقای کیفیت این محصول خواهیم بود بنابراین جای نگرانی چندانی وجود ندارد اما محمد حسن مشکانی رئیس اتحادیه زعفران کاران از بابت ورود رقیبان به بازار جهانی زعفران نگران است و می گوید, اتحادیه به علت قیمت بالای زعفران و نوسان قیمت در بازار تاکنون حتی یک مثقال زعفران نیز نفروخته است و چنانچه وضع قیمت زعفران در بازار داخلی ایران به همین منوال باقی بماند به زودی شاهد بازپس فرستادن محموله زعفران صادراتی ایران از بازارهای جهانی باید باشیم.
رضایی عضو اتحادیه صادرکنندگان زعفران کاهش امارهای صادرات را دلیل این مدعا می داند.
براساس آمارهای موجود در سه ماهه نخست پارسال 88 هزار کیلوگرم زعفران صادر شد,در حالی که این رقم در سه ماهه امسال 76 هزار کیلوگرم بود یعنی 12 تن کاهش صادرات داشتیم.
رضایی گفت:از ابتدای فروردین تا پایان آذر ماه سال گذشته141, هزار کیلوگرم زعفران صادر شد و امسال در مدت مشابه 108 هزار کیلوگرم زعفران ایران وارد بازارهای جهانی شد که شاهد 29 تن کاهش صادرات در این مدت هستیم.
عضو اتحادیه صادرکنندگان زعفران,میزان کاهش صادرات زعفران در سه ماهه مهر,آبان و آذر امسال را در مقایسه با سال گذشته 31 تن اعلام و تصریح کرد,روند صادرات زعفران ایران نامطلوب است و ما به زودی بازار این محصول ارزشمند را به دیگران واگذار می کنیم.
سیاست قیمت گذاری خرید زعفران گر چه جان تازهای به کشاورزان بخشید اما به علت نبود نظارت دقیق بر بازار و حلقه وصل بین بخش دولتی و خصوصی شاهد حضور دلالان و واسطه هایی بودیم که همیشه مهلک ترین ضربات را بر پیکر اقتصاد وارد کردند و تعادل بازار و قیمتها را بر هم زدند.
با توجه به جایگاه اقتصادی زعفران,لازم است برنامه کلان و منظمی تدوین شود تا علاوه بر حمایت از زعفران کاران و کاهش فاصله قیمت تولید و فروش دستگاه ناظری بر نحوه خرید و قیمت گذاری این محصول ارزشمند تعریف شود .