پرسپولیس مظهر نبوغ هنرمندان
به نام خالق بی همتا
پرسپولیس مظهر نبوغ هنرمندان
کاخ پرسپولیس مجموعه ای ازصنایع وهنرهای تمام اقوام دنیای قدیم است واگر مقدرمیشد جمعی از صنعتگران وهنرمندان دنیای قدیم جمع شوند وتصمیم بگیرند که یک نمایشگاه بزرگ تشکیل بدهند که درآن علوم و صنایع تمام اقوام به معرض نمایش گذاشته شود نمی توانستند مجموعه ای غیر از پرسپولیس ترتیب بدهند وبه طور کل هدف اصلی ازساختن پرسپولیس این بوده که یک موزه بین المللی ازصنایع وهنرهای ملل امپراطوری ایران واقوام دیگر به وجود بیاید.
هرصنعت که دردنیای قدیم وجود داشت درپرسپولیس به کاررفته ، هرهنری که دردنیای قدیم موجود بود درکاخ پرسپولیس مورد استفاده قرار گرفت وکاخ پرسپولیس را نمایندگان صنعت وهنر تمام ملل جهان ساختند نه فقط صنتعگران وهنرمندان ایرانی.
داریوش می خواست کاخی بناکند که مانند اهرام مصر جاوید باشد وهیج چند نتواند آن راازبین ببرد ، نقشه ی ساختمان کاخ پرسپولیس درسال دوم وبه روایتی درسال سوم سلطنت داریوش طرح شد ومعماران برجسته ی تمام قدیم برای طرح نقشه ی کاخ پرسپولیس درشهر پاسارگارد اجتماع کردند.
اسامی بعضی ازآنها که درکتب مورخین قدیم شده ازاین قرار است : آری مان (ازفارس) ، فیلی وادس ( ازیونان) ، تالبون ( از بابل) ، ترادوس ( ازلیدی) وهیل
( ازمصر) . هریک معماران مزبور برای کاخ پرسپولیس نقشه ای ترسیم کرد وبه نظر داریوش رسانیدند ودرقدیم مثل امروز ، قبل ازاینکه عمارتی را سازند نقشه ی آن را ترسیم میکردند و « ماکت » عمارت را میساختند.
داریوش تمام نقشه ها را میدید وتوصیه ی که طرح ها درهم ریخته شوند وبه طوری که سبک معماری یونان وسیدی و مصر وایران کشورهای دیگر مخلوط گردد.
داریوش باساختن کاخ پرسپو لیس یک سازمان ملل صنعتی وهنری به وجود آورد ، اما بزرگ را که فشرده طرح های معماران تمام ملل صنعتی وهنری دنیای قدیم بود درقالب ایرانی ریخت وفورم ورنگ ایرانی به آن داد . بعد ازاینکه نقشه ی قطعی ترسیم شد ، داریوش گفت ماکت رابسازند تااینکه وی بتواند منظره ی کاخ پرسپولیس را به خوبی درخاطر مجسم نماید ونمونه ی آن کاخ ساخته شد .ازروزی که داریوش ازمعماران ملل جهان دعوت کرد که دریاسارگارد مجتمع شوند تاروزی که نمونه ی کوچک کاخ پرسپولیس به اتمام رسید سه سال طول کشید . باتوجه به مدتی که امروز برای تهییه نقشه ی کارهای بزرگ به مصرف میرسد . درصورتی که وسایل ارتباطات ونقیله سریع است ، مدت سه سال مدت زیادی نیست . پس از اینکه داریوش نمونه ی کوچک عمارت پرسپولیس رادید و تصویب کرد دستور داد که شهری درمنطقه ی که باید کاخ بنا گردد بسازند تا این که بتوان کارگران وعائله آنها در آن شهر جا داد واین همان شهر است که بعد شهر پرسپولیس شد.
لذا شهر پرسپولیس که نباید آن را با کاخ پرسپولیس اشتباه کرد ، در آغاز شهر کارگران بوده منتها آن شهر را طوری ساختند که بعد از خاتمه ی بنای عمارت پرسپولیس ورفتن کارگران یا ادامه ی سکونت آنها ، دیگران هم بتوانند درآن شهر سکونت نمایند. می دانیم که کاخ پرسپولیس دریک منطقه ی کوهستانی به وسعت سیزده هکتاد ( به مقیاس امروز) و به ارتفاع بیست متر ( نسبت به جلگه) وسیع را که مقابل آن است امروز« مرودشت » می خوانند وشهر پرسپولیس که درآغاز برای سکونت کارگران بنا گردید درجلگه ی مرودشت ساخته شد.
اشتباه مورخین معاصر که امروزه تصحیح شده است ، این بودکه تصورمی کردند کاخ پرسپولیس محل سکونت دایمی داریوش و پرسرش خشایارشا وسلاطین دیگر هخامنشی بوده است ویا اینکه هدف ازساخت کاخ پرسپولیس بوجود آوردن پرستشگاه بوده ، درصورتی که اگرچه داریوش خدایان تمام ملل بزرگ دنیای قدیم را در پرسپولیس جای داد یعنی برای هریک ازخدایان مذبور یک اطاق ( غرفه ) درنظر گرفت اما نه به این منظور که ملل جهان وقتی به پرسپولیس می آیند خدایان را بپرستند،تنها برای اینکه در قدیم هنر از الوهیت جدا نبوده و داریوش با این کار می خواست که مظهر هنرهای مللی که شریک بنای آن کاخ بودند در پرسپولیس باشد و هدف کلی همان طوری که قبلا اشاره شد این بوده که یک موزه ی بین المللی از صنایع و هنرهای ملل امپراطوری ایران و اقوام دیگر به وجود بیاید در ضمن ، در بعضی از ایام ، درآغاز شکوه دولت و ارتش به نظر ملل ایران برسد و درایام ای که داریوش و جانشین های وی به طور رسمی درکاخ پرسپولیس حضور به هم رسانیدند نمایندگان تمام ملل امپراطوری در آن کاخ حاضر بودند .
بیست وپنج هزار کارگر که هر یک دررشته ای دارای تخصص بوده اند ، به طور مستمر در پرسپولیس کار می کردند و در فصل زمستان اگر هوا خیلی سرد می شد کار را تعطیل می نمودند اما در روزهای که کار تعطیل بودند آنها پرداخته می شد .
در نیمه روز تابستان کار مدت چهار ساعت تعطیل می شد و کارگران از کارگاه ها به خانه های خود می رفتند وبعد از صرف غذا راحت می نمودند و در عوض ، صبح ها زودتر برسر کار حاضر می شدند وشاید ما حیرت کنیم اگر بشنویم که در تابستان ساعت کار کارگران پرسپولیس ده ساعت بود و در زمستان هشت ساعت ، در صورتی که همان ساعت کار کشورهای دیگر ازطلوع آفتاب آغازمی گردید وغروب آفتاب منتهی می شد که روز های تابستان تقریبا پانزده ساعت یا زیادتر می شود .تمام کارگرانی که در پرسپولیس کار می کردند مزد می گرفتند وبیگاری نمی کردند ، از
کتیبه های تخت جمشید چنین بر می آید که مزد ا ستادان صنعتگر اعم ایرانی و خارجی که درپرسپولیس کار میکردند زیاد بوده است و هر پنج روز یک داریک که سکه ی داریوش بود مزد می گرفتند که این سکه ی طلا معادل بیست سکه ی نقره بوده که هر سکه ی نقره قیمت یک گوسفند بوده است وی اغراق استاد کارانی که در پرسپولیس کارمی کردند مانند اشراف زندگی می نمودند ومی توانستند تمام وسایل راحتی را جهت خویش فراهم نمایند .
کارگران غیرکه درپرسپولیس کار می کردند با زن و فرزندان خود زندگی می کردند و هر کس که از شهر کارگران عبور می کرد زن های مصری را با سرهای تراشیده وزن های یونانی را با موهای سیاه یا خرمایی طولانی و زن های لیدی را در در فصل تابستان با لباس هایی که فقط برای پوشش محدودی تهیه شده بودند و زنه های بابلی را با جامه های بلند می دید و شهر پرسپولیس یک شهر بین المللی به شمار می آمد و هر گروه ازکارگران مصری و سوریانی و لیدی و یونانی و بابلی و کرتی ( اهل جزیره کرت ) و غیره که در پرسپولیس کار می کردند در آن شهر یک معبد داشتند و خدای خود را می پرستیدند . بیست و پنج هزار کارگر که در دنیای پرسپولیس شرکت کردند همه متخصص بودند ، تنها بعضی از آنها متخصص عادی به شمار می آمدند و برخی استاد کار بودند .
در کاخ پرسپولیس گل کاری نمی شد تا این که کارگران غیر متخصص را اجیر نمایند . مصالحی که در کاخ به کار می رفت تمام از مصالح درجه اول بود و حتی ساورج در آن کاخ به کار نرفت مگر ساروج پخته آن هم برای بعضی از پی ها ، ساروج پخته همان است که امروز به اسم سمنت ( سیمان ) خوانده می شود و تصور می کنند که از اختراعات جدید می باشد در صورتی که در قدیم می توانستند ساورج را ببندند و سمنت بسازند . برای سقف طالارها از چوب درخت های سدر لبنان استفاده کردند و برای نرده پلکانها و بالکونها از چوب فوفل یا چوب آبنوس یا چوب گز که بعد از تراش و روغن خوردن خیلی زیبا می شوند استفاده می نمودند ، زینب همه با رینت طالارها و اطاق های دیگر فرق داشت و بعد ازاینکه پرسپولیس را آتش زدند اول یو نانی ها هر چه زر و سیم و جواهر در آن کاخ بود بردند .
چوب های گرانبهای کاخ پرسپولیس در حریق سوخت و از بین رفت ، ولی سنگ های مرمر و کاشی ها باقی ماند و آن هم به تدریج بردند و عمارت ساختند و در قرن اول هجری که سه قرن از سوختن کاخ پرسپولیس گذشته بود جز سنگهای آن باقی نماند . از آن سنگ ها هم هر چه قابل حمل و به کار بردن در سنگهای بود برده شد و آنچه به جا مانده به مناسبت سنگینی سنگ ها بوده ونتوانسته اند که آنها را حل کنند .از روزی که نقشه و ماکت کاخ پرسپولیس آماده شد و دانستند که چه مصالحی و وسایلی به کار می رود این اشیاء را ازنقاط مختلف آوردند . این مصالح را از بیش ازده ها کشور و مناطق مختلف ایران تهیه کردند . برای رسانیدن مصالح ساختمان به طور دایم به پرسپولیس ، یک عده ی صد هزار نفری در قسمتهای مختلف کشور ایران و کشورهای دیگر دایم مشغول رفت و آمد بودند و از جاده های ارابه روی وسیع که داریوش ساخته بود عبور می کردند . بعضی ازمصالح به قدری حجیم و سنگین بود که جذبه وسیله ی ارابه های بزرگ که گاهی پنجاه اسب چهار به چهار به آنها بسته می شد ، نمی توانستند حمل کنند . نمونه ی آن سنگ عبارت ازحجاری است که اینک در کاخ پرسپولیس دیده می شود واین سنگ ها بعد ازاین که تراشیده شده و مقداری زیاد از آن بین رفته این قدر حجیم و سنگین است که می توان از روی قیاس فهمید که قبل ازاین که تراشیده شود چقدر سنگین بود . داریوش تصمیم گرفته بود که پرسپولیس را آنقدر محکم بسازد که مرور زمان نتواند آن را ویران کند و باید تصدیق نمود که به منظور خود رسید ، زیرا با اینکه درمدت دو هزار و پانصد سال تا این اواخر که پرسپولیس تحت حمایت ملت ایران قرار گرفت هر کس به هر اندازه که می توانست از روی کینه یا جهالت یا به طمع آن کاخ برای خدای پرسپولیس کوشید هنوز آن عمارت از بین نرفته و باقی است . هر صنتعگر و هنرمندی که در پرسپولیس کار می کرد به صنعت و هنر خود اشتغال داشت : زرگر طلا ونقره می ساخت و جواهری سنگ های گران بها را می تراشید تا اینکه درخشندگی آنها را به جلوه در می آورد ونجار و منبت کار با چوب های گران قیمت کار می کرد و حجاران سنگ های گوناگون را می تراشیدند و صیقل می دادند آن هم صیقل که تا آن روز در دنیا بدون مسابقه بود ، فن صیقل دادن سنگ درکاخ داریوش طوری به اتمام رسید که گویی آنها را با ماشین هایی که امروز جهت صیقل دادن سنگ مورد استفاده قرار می گیرد صیقل کرده اند ، ازسنگ های مرمر کاخ پرسپولیس چیزی باقی نمانده که بدانیم وضع صیقل کردن آنها چگونه بوده است و هر چه سنگ مرمر در پرسپولیس بود برده اند ، اما چون سنگهای خارا این طور که امروز دیده می شود صیقلی کرده اند ، می توانیم حدس بزنیم که سنگ مرمر را بهتر صیقل نموده اند . ازکاشی های کاخ پرسپولیس هم چیزی باقی نمانده و به کاربردن کاشی در آن کاخ نشان می دهد که ایرانیان در علم شیمی خیلی پیشرفته بودند ، زیرا رنگهای مختلف کاشی با اکسید های فلزی ساخته می شود و ملل قدیم که درعلم شیمی دست نداشته نمی توانستند کاشی بسازند ، اما ایرانیان که اکسیدهای فلزات را می شناختند با آن کاشیهایی می ساختند که وقتی روی بنا نصب می شد بیننده تصور می نمود که دیوارها را مرصع کرده اند . امروز گفته می شود یک قسمت از سنگهایی که درپرسپولیس به کار رفته بعد از این که در بنا نصب گردید از طرف مجاران تراشیده شده است .
منبع : کتاب سرزمین جاوید
نسترن آزادی
